alveus derelictus

Rzymskie pojęcie accessio: gdy rzeka opuści swoje dotychczasowe koryto i utworzy nowe, porzucone łożysko przypada właścicielom gruntów położonych po obu stronach proporcjonalnie do długości ich brzegów; konstrukcja zachowana w wielu kodyfikacjach (Code civil art. 563, ABGB § 409).

— Klasyczne rzymskie pojęcie accessio: gdy rzeka opuści swoje dotychczasowe koryto i utworzy nowe — porzucone łożysko przypada właścicielom gruntów położonych po obu stronach proporcjonalnie do długości ich brzegów. Klasyczna definicja w Inst. 2.1.23 Justyniana — kompleksowa regulacja accessio związanego z rzekami: alluvio (przyrost przez nanos), avulsio (oderwanie i przyłączenie), insula in flumine nata (wyspa w rzece), alveus derelictus (porzucone łożysko). Klasyczne rzymskie zasady: (1) ZMIANA KORYTA RZEKI — gdy rzeka publiczna (flumen publicum) opuszcza dotychczasowe łożysko i tworzy nowe; (2) PROPORCJONALNY PODZIAŁ — porzucone łożysko dzieli się między właścicieli gruntów po obu stronach proporcjonalnie do długości ich brzegów (linia środka łożyska jako granica); (3) AUTOMATYCZNE NABYCIE — własność przechodzi automatycznie z mocy prawa, bez konieczności żadnej czynności; (4) NIEZALEŻNOŚĆ OD WOLI — nawet gdyby właściciele nie zauważyli zmiany, prawo nabyte automatycznie. Klasyczna rzymska kazuistyka: rzeka Tibr w Rzymie zmienia koryto co kilka stuleci, klasyczne źródło sporów o nowe łożyska i porzucone tereny. Pandektystyka XIX w. zachowała tę instytucję jako Verlassenes Flussbett. Code civil art. 563 — francuska regulacja oparta na klasycznych zasadach: si un fleuve ou rivière navigable, flottable ou non, se forme un nouveau cours en abandonnant son ancien lit, les propriétaires des fonds nouvellement occupés prennent à titre d'indemnité l'ancien lit abandonné, chacun dans la proportion du terrain qui lui a été enlevé. ABGB § 409 — analogiczne austriackie rozwiązanie. KC 1964 — polska regulacja: KC w wersji historycznej zawierał odpowiednie przepisy o zmianach koryt rzek (zniesione w 1962 r. razem z reformami prawa wodnego). Polskie kazuistyka historyczna: zmiana koryta Wisły po II wojnie światowej (zniszczenia regulacji); zmiany koryta Bugu i Sanu na granicach wschodnich. Praktyczne polskie znaczenie: instytucja ma rzadkie zastosowanie ze względu na regulacje rzek (Wisła, Odra, Bug — w pełni regulowane), ale teoretycznie istotna dla małych nieuregulowanych rzek górskich i równinnych.

Źródło: Alveus derelictus (Inst. 2.1.23, Justyniana); Code civil art. 563; ABGB § 409.

Pojęcia nadrzędne

Pojęcia powiązane