nielegalny handel z cudzoziemcami
ang. purchase of goods or services from foreigners using foreign exchange
— Pojęcie i miejsce w systemie. Kupno rzeczy lub usług od cudzoziemców dewizowych — przestępstwo skarbowe charakterystyczne dla systemu reglamentowanego obrotu walutowego, polegające na nabywaniu od osób zamieszkałych za granicą („cudzoziemców dewizowych" w terminologii prawa PRL) towarów lub usług bez wymaganego zezwolenia organu kontroli dewizowej. Konstrukcja stanowiła rozszerzenie reżimu reglamentacyjnego z obrotu walutowego na obrót handlowy z osobami zagranicznymi. Geneza i tło ustrojowe. W systemie gospodarki centralnie sterowanej PRL pojęcie „cudzoziemca dewizowego" miało precyzyjne znaczenie prawne — oznaczało osobę fizyczną z miejscem zamieszkania za granicą lub osobę prawną z siedzibą za granicą. Obrót handlowy między obywatelami polskimi a cudzoziemcami dewizowymi był ograniczany — z motywem ochrony rezerw dewizowych państwa i kontroli przepływów towarowych. Dekret z 28 III 1952 r. o obrocie pieniężnym z zagranicą zawierał szeroką regulację, którą rozwijały kolejne ustawy karne skarbowe. Praktyka orzecznicza. Konstrukcja stosowana była głównie wobec obywateli polskich nabywających towary od krewnych z państw zachodnich (RFN, USA, Izrael, Wielka Brytania) — głównie żywność, leki, części samochodowe. W okresie kryzysu gospodarczego lat 80. — wobec deficytu dóbr konsumpcyjnych — kupno od cudzoziemców dewizowych stało się praktyką masową. Sędziowie stosowali konstrukcję selektywnie — drobni nabywcy traktowani z łagodnością (głównie konfiskata towaru), zorganizowane sieci dystrybucyjne ścigane z surowością. Dla problematyki habilitacyjnej istotne są sprawy z lat 1981–1989 dotyczące osób korzystających z pomocy humanitarnej z państw zachodnich. Materiał archiwalny ujawnia, że konstrukcja była wykorzystywana instrumentalnie wobec działaczy Solidarności otrzymujących pomoc materialną (żywność, leki, odzież) od rodzin emigracyjnych. Sędziowie umarzający postępowania ze względu na charakter humanitarny pomocy byli pociągani do odpowiedzialności dyscyplinarnej. Liberalizacja końca XX w. Wraz z otwarciem granic i swobodnym obrotem dewizowym (od 1989 r.) konstrukcja straciła praktyczne znaczenie. Kodeks karny skarbowy z 10 IX 1999 r. nie zawiera odrębnego typu — analogiczne czyny mogą być kwalifikowane jako naruszenia obowiązków celnych lub akcyzowych. Powiązane terminy: „nielegalny obrót dewizami", „dysponowanie bez zezwolenia mieniem posiadanym za granicą", „przestępstwa dewizowe". Konstrukcja terminologiczna. Pojęcie „cudzoziemca dewizowego" było kluczowym terminem polskiego prawa dewizowego PRL. Definicja prawna zawarta w ustawie z 22 XI 1983 r. — Prawo dewizowe (art. 2) — obejmowała osoby fizyczne z miejscem zamieszkania za granicą oraz osoby prawne z siedzibą za granicą, niezależnie od ich obywatelstwa lub przynależności państwowej. Konstrukcja tej definicji była przedmiotem licznych kontrowersji interpretacyjnych — szczególnie w odniesieniu do osób podwójnego obywatelstwa albo osób przebywających czasowo za granicą.
Kolekcja: Kodeks karny skarbowy