ang. crimes against security
— Pojęcie i miejsce w systemie. Kategoria zbiorcza obejmująca przestępstwa godzące w bezpieczeństwo zbiorowe — w komunikacji, w obrocie materiałami niebezpiecznymi, w zarządzaniu obiektami szczególnie chronionymi. Stoi w opozycji do przestępstw przeciwko bezpieczeństwu jednostkowemu (godzących w bezpieczeństwo konkretnej osoby — w ramach przestępstw przeciwko życiu i zdrowiu). KK 1997 — rozdziały XX (przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu, art. 163–172), XXI (przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, art. 173–180). Bezpieczeństwo powszechne. KK 1997 art. 163 — sprowadzenie zdarzenia zagrażającego życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach (pożar, zawał budowli, eksplozja, gwałtowne wyładowanie energii elektrycznej, katastrofa w ruchu) — do 8 lat; ze skutkiem śmiertelnym — do 12 lat; z umyślnym sprowadzeniem dla wielu osób — do dożywocia. Art. 164 — sprowadzenie niebezpieczeństwa zdarzenia (czyn formalny, bez wymogu skutku). Art. 165 — sprowadzenie niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia wielu osób w inny sposób (zarazą, masowym zatruciem). Art. 166–168 — porwanie statków powietrznych, statków wodnych, naruszenie ruchu kolejowego. Bezpieczeństwo w komunikacji. Centralna kategoria — wypadek komunikacyjny (art. 177 KK 1997). Sprawca, naruszając zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, powoduje wypadek skutkujący obrażeniami ciała lub śmiercią. Sankcja — do 3 lat (lekkie), do 8 lat (śmierć, ciężki uszczerbek), do 12 lat (śmierć z prowadzeniem w stanie nietrzeźwości albo pod wpływem środka odurzającego). Prowadzenie w stanie nietrzeźwości (art. 178a) — od 0,5 promila — przestępstwo niezależne od skutku; poniżej 0,5 promila (od 0,2) — wykroczenie. Stan nietrzeźwości a stan po użyciu alkoholu. KK 1997 art. 115 § 16 — stan nietrzeźwości to zawartość alkoholu we krwi powyżej 0,5 promila albo w wydychanym powietrzu powyżej 0,25 mg/l. Granica między wykroczeniem a przestępstwem — nieznacznie większe stężenie. Konstrukcja stanowiła przedmiot kontrowersji w doktrynie. wprowadziła kary zaostrzone za wypadki ze skutkiem śmiertelnym pod wpływem alkoholu (do 12 lat); kolejne nowele (2022, 2024) — kolejne zaostrzenia (do 16 lat za zabójstwo w wyniku wypadku w stanie nietrzeźwości). Materiały wybuchowe i broń. KK 1997 art. 263 — wyrabianie, posiadanie, obrót bronią palną, amunicją i materiałami wybuchowymi bez zezwolenia. Polska — system koncesyjny (Ustawa o broni i amunicji z 21 V 1999 r.); broń palna dostępna ograniczonemu kręgowi (myśliwi, sportowcy, kolekcjonerzy, osoby z uzasadnioną potrzebą). Liczba broni palnej w Polsce — najmniejsza w UE per capita. Materiały wybuchowe — z odrębnym reżimem koncesyjnym (górnictwo, rozbiórki, fajerwerki) — regulowane w XX w. rozporządzeniem Prezydenta RP z 27 X 1932 r. i kolejnymi ustawami. Specyfika historyczna. KK 1932 i KK 1969 — analogiczne kategorie, choć z różnicami terminologicznymi. W okresie PRL — szczególne znaczenie kontroli broni i materiałów wybuchowych (Państwo monopolowe; nielegalna broń ścigana surowo, m.in. w kontekście podziemia). Po 1989 r. — częściowa liberalizacja systemu, ale z zachowaniem ścisłej kontroli. Powiązane terminy. Zob. wypadek komunikacyjny, sprowadzenie niebezpieczeństwa powszechnego, prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości, materiały wybuchowe, broń palna, terroryzm, zarażenie chorobą.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego