hate speech religijne
ang. crime of public insult, mockery or humiliation due to religious affiliation, religious beliefs or non-denominationalism
— Pojęcie i miejsce w systemie. Czyn zabroniony polegający na publicznym znieważeniu (lżeniu, wyszydzaniu lub poniżaniu) osoby lub grupy osób z powodu ich przynależności wyznaniowej, przekonań religijnych albo bezwyznaniowości. Konstrukcja chroni godność osób w związku z ich tożsamością religijną, w wymiarze indywidualnym i grupowym; mieści się w kategorii tzw. mowy nienawiści (hate speech). Symetria — chroni zarówno wyznawców religii, jak i osoby bezwyznaniowe, ateistów, agnostyków. Wyrażenie kodyfikacyjne. KK 1932 (art. 152) — w wąskiej formie (znieważenie z powodu narodowości, wyznania). KK 1969 (art. 270) — "Kto publicznie lży, wyszydza lub poniża grupę ludności albo poszczególną osobę z powodu jej przynależności narodowościowej, etnicznej, rasowej lub wyznaniowej, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 5 lat". KK 1997 (art. 257) — "Kto publicznie znieważa grupę ludności albo poszczególną osobę z powodu jej przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, wyznaniowej albo z powodu jej bezwyznaniowości lub z takich powodów narusza nietykalność cielesną innej osoby, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3". Wprowadzenie ochrony bezwyznaniowości — istotna nowość KK 1997 (rozszerzenie standardu konstytucyjnego — wolność wyznawania i niewyznawania). Konstrukcja prawna. Element przedmiotowy — publiczne lżenie, wyszydzanie lub poniżanie (znieważenie); zachowanie musi mieć charakter publiczny (na ulicy, w mediach, internecie, w obecności większej liczby osób). Element kwalifikujący — motyw związany z przynależnością wyznaniową lub bezwyznaniowością. Element podmiotowy — zamiar bezpośredni; sprawca musi działać z motywu związanego z cechą chronioną. Granica z wolnością krytyki — uprawniona krytyka religii, polemika religioznawcza, satyra polityczna nie mieszczą się w typie (test rozróżnienia — czy zachowanie godzi w ludzi czy w idee). Praktyka orzecznicza. Sprawy stosunkowo nieliczne mimo masowości zjawiska w przestrzeni publicznej. Trudność dowodowa — wykazanie publiczności, kwalifikujący motyw. Sprawy w internecie (komentarze antysemickie, antyislamskie, antychrześcijańskie) — narastające. Działalność ABW i Policji w zakresie ścigania mowy nienawiści w internecie. Sprawy głośne: postępowanie wobec autorów graffiti antysemickich w Warszawie, Krakowie; ataki słowne na muzułmanów (po zamachach w Europie, m.in. ); znieważenie wyznawców różnych religii w przestrzeni publicznej. Specyfika historyczna. II RP — sprawy ścigane głównie w kontekście napaści antysemickich (lata 30., narastający antysemityzm narodowy, kampania narodowych demokratów, akcja "swój do swego po swoje"). PRL — kategoria zachowana, ale stosowana selektywnie; kampania antysemicka 1968 r. — działania władzy nie były ścigane jako "lżenie z powodu wyznania" (paradoks instrumentalnego prawa karnego). Sprawy ścigane głównie w kontekście chuliganstwa codziennego. Ramy europejskie. EKPC art. 9 (wolność wyznania), art. 10 (wolność wypowiedzi), art. 14 (zakaz dyskryminacji). Decyzja ramowa Rady UE 2008/913/WSiSW — minimalne standardy kryminalizacji mowy nienawiści. Praktyka ETPCz — Soulas v. France (2008), Le Pen v. France (2010), Perinçek v. Switzerland (2015) — różnicowanie standardów ochrony w zależności od kontekstu. Powiązane terminy. Zob. mowa nienawiści, przestępstwa z nienawiści, znieważenie grupy ludności, naruszenie nietykalności z powodu przynależności wyznaniowej, KK 1997 art. 257, EKPC art. 9 i 10, decyzja ramowa 2008/913/WSiSW.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego