podżeganie do nienawiści religijnej
ang. crime of praising religious feud
— Pojęcie i miejsce w systemie. Czyn zabroniony polegający na publicznym nawoływaniu do waśni (konfliktów, wrogości) na tle religijnym albo na publicznym pochwalaniu takich waśni. Konstrukcja chroni przed eskalacją konfliktów wyznaniowych — godzi w społeczny porządek międzywyznaniowy, pokojowe współistnienie wspólnot religijnych. Mieści się w kategorii mowy nienawiści (hate speech), z elementem podżegania publicznego (incitement). Konstrukcja zaprojektowana z myślą o sytuacjach napięć międzywyznaniowych — wojen religijnych, masowych pogromów, prześladowań mniejszości. Wyrażenie kodyfikacyjne. KK 1932 — ujęcie częściowe w przepisach o znieważeniu. KK 1969 (art. 270 § 1) — "Kto publicznie nawołuje do waśni na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych lub wyznaniowych, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 5 lat". KK 1997 (art. 256) — "Kto publicznie propaguje faszystowski lub inny totalitarny ustrój państwa lub nawołuje do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2". Wprowadzenie ochrony bezwyznaniowości — KK 1997. Konstrukcja prawna. Element przedmiotowy — publiczne nawoływanie (wyrażenie woli zmierzającej do wywołania waśni) lub pochwalanie (aprobowanie waśni już istniejących). Forma — werbalna, pisemna, w mediach, przez gest publiczny, przez szerzenie symboliki nienawiści. Element kwalifikujący — motyw religijny (różnice wyznaniowe, ataki na mniejszości religijne). Element podmiotowy — zamiar bezpośredni; sprawca musi rozumieć charakter zachowania i jego skutki społeczne. Granica z wolnością wypowiedzi — wymaga oceny kontekstu (krytyka religii ≠ nawoływanie do waśni). Specyfika historyczna. II RP — kontekst napięć międzywyznaniowych: między prawosławiem a katolicyzmem (Wołyń, Polesie), między grekokatolikami a prawosławnymi (Małopolska Wschodnia), antysemityzm (lata 30. — kampania narodowych demokratów, slogany "Żydzi do Palestyny", "swój do swego po swoje"). Sprawy o nawoływanie do waśni — stosunkowo nieliczne, sankcje łagodne. Okres wojenny — kategoria praktycznie zniesiona (Holocaust, ludobójstwo Romów). Specyfika PRL. Konstrukcja zachowana w KK 1969, ale stosowana selektywnie. Kampania antysemicka 1968 r. (Marzec 1968) — propaganda państwowa nawołująca do "oczyszczenia" instytucji z osób narodowości żydowskiej, ale działania władzy nie były ścigane. Sprawy z lat 80. — incydentalne, w kontekście napięć ukraińsko-polskich (Bieszczady), białorusko-polskich. Ramy europejskie. EKPC art. 10 (wolność wypowiedzi z ograniczeniami), art. 17 (zakaz nadużycia wolności). Decyzja ramowa 2008/913/WSiSW. Praktyka ETPCz — Norwood v. UK (2004) — odrzucenie skargi w sprawie islamofobicznych haseł; Soulas v. France (2008) — naruszenie EKPC odrzucone wobec autora rasistowskiej książki. Powiązane terminy. Zob. mowa nienawiści, propaganda totalitaryzmu, znieważenie grupy ludności, publiczne lżenie z powodu wyznania, KK 1997 art. 256, EKPC art. 10 i 17, decyzja ramowa 2008/913/WSiSW.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego