← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L7interesse negativum · negatives Interesse · Vertrauensschaden
ang. negative interest (reliance interest)
— Rodzaj szkody kompensowany w odpowiedzialności przedkontraktowej (culpa in contrahendo) — szkoda polegająca na tym, że strona zawarła rokowania ufając w dobrą wolę partnera, kompensowana przez przywrócenie do stanu, jak gdyby do negocjacji nie doszło. Klasyczne pojęcie sformułowane przez Rudolpha von Jheringa w fundamentalnej pracy Culpa in contrahendo, oder Schadensersatz bei nichtigen oder nicht zur Perfection gelangten Verträgen z 1861 r. Jhering wprowadził dychotomię: negatives Interesse (interes ujemny — Vertrauensinteresse, Vertrauensschaden) vs positives Interesse (interes pozytywny — Erfüllungsinteresse). Klasyczna definicja Jheringa: interes ujemny obejmuje szkodę, jaką poszkodowany poniósł na skutek tego, że ufnie polegał na ważności lub spodziewanym zawarciu umowy — kompensacja sprowadza się do przywrócenia do stanu, w jakim się znajdował, gdyby nigdy nie wszedł w stosunek negocjacyjny. Pozycje typowo obejmowane interesem ujemnym: koszty rokowań (podróże, dni robocze, koszty doradców), wydatki przygotowawcze (zamówienia, najmy, zatrudnienia), utracone alternatywne kontrakty (gain manqué z innych umów, których strona nie zawarła z powodu rokowań z nielojalnym partnerem). BGB nie kodyfikuje wyraźnie pojęcia, ale orzecznictwo BGH konsekwentnie stosuje rozróżnienie Jheringa — c.i.c. ogranicza się do negatives Interesse, z wyłączeniem oczekiwanego zysku z niezawartej umowy. Polski KC nie zawiera wyraźnej regulacji — doktryna i orzecznictwo SN przejęły klasyczne rozróżnienie jheringowskie, ograniczając zakres odszkodowania w c.i.c. do interesu ujemnego. Praktyczne konsekwencje: nawet jeśli strona udowodni, że gdyby negocjacje nie zostały zerwane, umowa zostałaby zawarta i wykonana, przynosząc oznaczony zysk — zysk ten nie podlega kompensacji w c.i.c. Ograniczenie to ma fundamentalne znaczenie systemowe: c.i.c. nie zastępuje umowy, lecz przywraca poszkodowanego do stanu sprzed rokowań. Granica górna: odszkodowanie w c.i.c. nie może przekraczać interesu pozytywnego (BGHZ 49, 77), bo wówczas poszkodowany zyskałby na zerwaniu negocjacji więcej niż na ich pomyślnym zakończeniu.
Źródło: R. von Jhering 1861 r. (Culpa in contrahendo); orzecznictwo BGH (BGHZ 49, 77); BGB § 249 + orzecznictwo
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań
Odpowiedniki zewnętrzne: Q2519038