← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4inventarium hereditatis · Nachlassverzeichnis
ang. inventory of the estate
— Zestawienie składników majątku i długów spadkowych sporządzane dla celów odpowiedzialności spadkobiercy z dobrodziejstwem inwentarza. Klasyczne rzymskie pojęcie inventarium — spis składników masy spadkowej, wprowadzony przez Justyniana (Konstytucja Justyniana C. 6.30.22 z 531 r.) jako warunek skorzystania z beneficium inventarii. Klasyczna justyniańska zasada: heres, który chciał ograniczyć swoją odpowiedzialność do wartości stanu czynnego spadku, musiał sporządzić w terminie 3 miesięcy od otwarcia spadku szczegółowy spis inwentarza, obejmujący wszystkie aktywa i pasywa spadkodawcy. Klasyczne wymagania rzymskie: (1) wymóg formalny — w obecności notariusza/urzędnika i świadków; (2) szczegółowość — wszystkie składniki masy spadkowej z opisem stanu i wartości; (3) terminowość — 3 miesiące od otwarcia spadku (nieprzedłużalne); (4) przedstawienie wierzycielom spadkowym — możliwość weryfikacji i zarzutów. Pandektystyka XIX w. zachowała tę instytucję jako Inventar des Nachlasses. BGB §§ 1993-2013 — Inventarerrichtung: § 1993 (Errichtung des Inventars — sporządzenie inwentarza); § 1995 (Inventarfrist — termin sporządzenia, ustalany przez sąd spadkowy); §§ 1998-2005 (Wirkung des Inventars — skutki: ograniczenie odpowiedzialności do stanu czynnego); §§ 2006-2013 (Verlust der Beschränkung — utrata ograniczenia z powodu zatajenia, fałszowania, opóźnienia w sporządzeniu inwentarza). Code Napoléon/Code civil 1804 obowiązujący obok KCKP. ABGB §§ 802-807. KC 1964 art. 1031-1034 + KPC art. 637-640 — kompleksowa polska regulacja: art. 1031 § 2 (od chwili przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wysokości ustalonego w wykazie inwentarza lub spisie inwentarza stanu czynnego spadku); art. 1032 (jeżeli spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, spłacił niektóre długi spadkowe nie wiedząc o istnieniu innych długów, ponosi odpowiedzialność za niespłacone długi tylko do wartości pozostałego stanu czynnego spadku — klasyczna ochrona spadkobiercy działającego w dobrej wierze); KPC art. 637-640 (postępowanie o sporządzenie spisu inwentarza spadkowego — prowadzi komornik na podstawie postanowienia sądu spadkowego). Klasyczne polskie kategorie: (1) SPIS INWENTARZA (KPC art. 637-640) — formalny dokument sporządzany przez komornika na podstawie postanowienia sądu; obejmuje szczegółowe oszacowanie aktywów i pasywów spadkowych z udziałem rzeczoznawców; pełna wiarygodność prawna; (3) INWENTARZ TYMCZASOWY — wstępne oszacowanie przez spadkobiercę przed formalnym spisaniem; bez mocy prawnej, ale pomocne dla planowania. Treść inwentarza: (1) AKTYWA — nieruchomości (z numerami KW), ruchomości wartościowe (samochody, biżuteria, dzieła sztuki), środki pieniężne (gotówka, lokaty, akcje, obligacje), wierzytelności (od dłużników spadkodawcy), prawa majątkowe (autorskie, patenty); (2) PASYWA — długi spadkowe (kredyty, niezapłacone faktury, alimenty zaległe, podatki, koszty pogrzebu, koszty postępowania); (3) WYCENA — wartość na chwilę otwarcia spadku, najczęściej przez biegłego rzeczoznawcę dla nieruchomości i rzeczy o znacznej wartości. Charakterystyczne polskie ograniczenia: KC art. 1032 — utrata ochrony beneficium inventarii w razie zatajenia składników, fałszowania wartości, niesporządzenia inwentarza w terminie wyznaczonym przez sąd.
Źródło: Inventarium, beneficium inventarii (Konstytucja Justyniana C. 6.30.22 z 531 r.); pandektystyka (Inventar des Nachlasses); BGB §§ 1993-2013; ABGB §§ 802-807; KC 1964 art. 1031-1032; KPC art. 637-640
Kolekcja: prawo spadkowe