← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L6prawo zniszczenia rzeczy · prawo zużycia rzeczy
ang. right to consume or destroy
ius abutendi (łaciński)
— Klasyczne rzymskie prawo właściciela do zniszczenia, zużycia lub przekształcenia rzeczy będącej przedmiotem własności — trzeci element klasycznej rzymskiej triady uprawnień właścicielskich. Klasyczna definicja Ulpiana D. 50.16.220 — fundamentalna formuła rzymska: dominium est ius utendi et abutendi re sua quatenus iuris ratio patitur (własność jest prawem używania i nadużywania swojej rzeczy w zakresie, w jakim pozwala na to porządek prawny). Klasyczna rzymska triada: ius utendi (prawo używania), ius fruendi (prawo pobierania pożytków), ius abutendi (prawo dyspozycji wyczerpującej — zniszczenia, zużycia, przekształcenia, zbycia). Klasyczne rzymskie znaczenie ius abutendi: (1) prawo zniszczenia rzeczy (zburzenia domu, zabicia bydła, zniszczenia dzieła sztuki — pełna swoboda decyzji właściciela); (2) prawo zużycia rzeczy (spożycia żywności, spalenia paliwa, wydania pieniędzy); (3) prawo przekształcenia (specifikatio — przerobienia surowca w nowy produkt); (4) prawo zbycia (alienatio — sprzedaży, darowizny, zniszczenia ekonomicznego przez wyzbycie się). Klasyczna rzymska zasada absolutna własność: właściciel mógł korzystać z rzeczy "ad libitum" — w sposób, jaki uznał za stosowny, bez ograniczeń ze strony osób trzecich, chyba że przepisy szczególne ograniczały to prawo (np. świątynie publiczne, zabytki religijne). Pandektystyka XIX w. zachowała tę triadę jako podstawę dogmatyczną własności. Code civil art. 544 — La propriété est le droit de jouir et disposer des choses de la manière la plus absolue — klasyczna francuska formuła łącząca jouissance (ius utendi + fruendi) z disposition (ius abutendi). BGB § 903 — Befugnisse des Eigentümers: właściciel może rozporządzać rzeczą według własnego uznania i wykluczać innych z wpływu na nią, jeżeli prawo lub prawa osób trzecich nie stoją temu na przeszkodzie. KC 1964 art. 140 — fundamentalna polska regulacja: w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tych samych granicach może rozporządzać rzeczą. Polska konstrukcja: KC art. 140 zachowuje ślad klasycznej triady, ale wprowadza fundamentalne ograniczenia: (1) ZASADY WSPÓŁŻYCIA SPOŁECZNEGO — klasyczna polska klauzula generalna; (2) SPOŁECZNO-GOSPODARCZE PRZEZNACZENIE PRAWA — klasyczna polska zasada konstytucyjna od PRL; (3) GRANICE USTAWOWE — szczególne ograniczenia dla różnych rodzajów własności (zabytki, nieruchomości rolne, lasy). Polskie ograniczenia ius abutendi: (4) PRAWO BUDOWLANE — pozwolenia na rozbiórkę, zburzenie.
Źródło: Ius abutendi, dominium est ius utendi et abutendi (D. 50.16.220 Ulpian); BGB § 903; KC 1964 art. 140
Kolekcja: prawo rzeczowe
Odpowiedniki zewnętrzne: Q16849077