← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L5contentus dominii · Inhalt des Eigentumsrechts
ang. content of the right of ownership
— Klasyczna fundamentalna kategoria prawa rzeczowego — całokształt uprawnień właściciela do rzeczy: korzystania, rozporządzania, pobierania pożytków, wyłączania innych osób od ingerencji. Klasyczne rzymskie pojęcie dominium (lub proprietas) — fundamentalna instytucja klasycznego ius civile; klasyczna definicja braku ścisłej formuły kodyfikacyjnej w klasycznym prawie rzymskim, ale w późnym ius civile i ius commune ukształtowano klasyczną triadę uprawnień właściciela: ius utendi (prawo używania), ius fruendi (prawo pobierania pożytków), ius abutendi (prawo rozporządzania, w tym konsumpcji rzeczy). Klasyczna pandektystyczna formuła plena in re potestas — pełna władza na rzeczy, klasyczne ujęcie zachowane w nowoczesnych systemach. Klasyczne rzymskie cechy własności: (1) PEŁNIA WŁADZTWA — najszersze uprawnienia spośród wszystkich praw rzeczowych; (2) WYŁĄCZNOŚĆ — tylko jeden właściciel danej rzeczy (z wyjątkiem współwłasności); (3) ABSOLUTNOŚĆ — skuteczność erga omnes; (4) ELASTYCZNOŚĆ — w razie wygaśnięcia obciążeń (np. służebności) własność wraca do pełni (zasada elastyczności własności). Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. zachowały tę konstrukcję. BGB § 903 — fundamentalna pandektystyczna formuła: właściciel rzeczy może, o ile ustawa lub prawa osób trzecich temu nie sprzeciwiają się, postępować z rzeczą według swego upodobania i wykluczać innych od wszelkiego wpływu na nią — klasyczna pandektystyczna definicja oparta na rzymskiej plena in re potestas. Code civil art. 544 — analogiczna fundamentalna francuska definicja: la propriété est le droit de jouir et disposer des choses de la manière la plus absolue, pourvu qu'on n'en fasse pas un usage prohibé par les lois ou par les règlements (własność jest prawem korzystania i rozporządzania rzeczami w sposób najbardziej absolutny, byleby nie czynić z nich użytku zakazanego przez ustawy lub przepisy) — klasyczna francuska konstrukcja zachowana w wielu systemach europejskich. Polski Kodeks cywilny art. 140 — fundamentalna polska regulacja: w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy, w tych samych granicach może rozporządzać rzeczą — klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 903 z elementami Konstytucji RP i klauzul generalnych PRL. Polska konstrukcja treści własności: (1) UPRAWNIENIA PRAWNE — KC art. 140: (a) KORZYSTANIE — używanie + pobieranie pożytków i innych dochodów; (b) ROZPORZĄDZANIE — zbywanie, obciążanie, rozdzielanie, zrzeczenie się; (c) WYŁĄCZANIE INNYCH — od korzystania bez podstawy prawnej (klasyczna konstrukcja erga omnes); (2) GRANICE PRAWNE — KC art. 140: (a) USTAWY — przepisy publiczne (np. plan zagospodarowania przestrzennego, prawo budowlane, ustawa o ochronie środowiska); (b) ZASADY WSPÓŁŻYCIA SPOŁECZNEGO — klasyczna polska klauzula generalna; (c) SPOŁECZNO-GOSPODARCZE PRZEZNACZENIE PRAWA — klasyczna polska konstrukcja zachowana z PRL; (3) PRAWA OSÓB TRZECICH — np. najem, dzierżawa, użytkowanie, służebności, hipoteka — ograniczają faktyczne wykonywanie własności, ale nie zmieniają jej istoty. Polskie elementy treści własności: (1) PRAWO POSIADANIA RZECZY (ius possidendi) — władztwo nad rzeczą; (2) PRAWO KORZYSTANIA (ius utendi) — używanie rzeczy zgodnie z jej przeznaczeniem; (3) PRAWO POBIERANIA POŻYTKÓW (ius fruendi) — naturalnych (np. owoce z drzew) i cywilnych (np. czynsz najmu); (4) PRAWO ROZPORZĄDZANIA (ius disponendi) — zbywanie, obciążanie, zrzeczenie się; (5) PRAWO OCHRONY (ius vindicandi, negatorium) — KC art. 222: roszczenia ochronne; (6) PRAWO POSIADANIA NA WYŁĄCZNOŚĆ — wyłączenie innych osób od korzystania bez podstawy prawnej. Polskie ograniczenia własności: (1) ZE WZGLĘDU NA INTERES PUBLICZNY — wywłaszczenie tylko za słusznym odszkodowaniem na cele publiczne; (2) ZE WZGLĘDU NA INTERES SĄSIADÓW — KC art. 144-154 (prawo sąsiedzkie): immisje, drzewa graniczne, droga konieczna; (3) ZE WZGLĘDU NA OCHRONĘ ŚRODOWISKA; (4) ZE WZGLĘDU NA OBRÓT NIERUCHOMOŚCIAMI ROLNYMI: klasyczne polskie ograniczenia chroniące rolnictwo; (5) ZE WZGLĘDU NA OBRÓT Z CUDZOZIEMCAMI — ustawa o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców z 24 III 1920 r. (z licznymi modyfikacjami); (6) ZE WZGLĘDU NA OCHRONĘ ZABYTKÓW.
Źródło: Dominium ex iure Quiritium (D. 50.16.220 Ulpian); pandektystyka (Eigentum jako Vollrecht); Code Napoléon/Code civil 1804 (obowiązujący w Królestwie Polskim obok Code Napoléon) art. 544; ABGB §§ 354-364; BGB § 903; KC 1964 art. 140; Konstytucja RP art. 21, 64
Kolekcja: prawo rzeczowe