← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L5abusus dominii · Rechtsmissbrauch des Eigentums
ang. abuse of the right of ownership
— Wykonywanie prawa własności w sposób sprzeczny z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem albo z zasadami współżycia społecznego — kwalifikuje się jako nadużycie i nie korzysta z ochrony. Klasyczna rzymska zasada qui suo iure utitur, neminem laedit (D. 50.17.55) — kto wykonuje swoje prawo, nikomu nie szkodzi; lecz: malitiis non est indulgendum (D. 6.1.38) — złośliwości nie należy pobłażać. Klasyczna rzymska kategoria aemulatio — działanie wyłącznie w celu szkodzenia drugiemu (głównie przy immisjach i prawie sąsiedzkim). Pandektystyka — Schikaneverbot, theorie de l'abus du droit. Doktrynalne rozwinięcie — L. Josserand "De l'esprit des droits et de leur relativité" (1927) — własność jako prawo o funkcji społecznej. Code civil — orzecznictwo XIX-XX w. (Cour de cassation: arrêt Clément-Bayard 1915 — właściciel postawił maszty na granicy z lotniskiem żeby przeszkodzić sąsiadowi w lotach — uznane za szykanę). ABGB § 1295 ust. 2 (od 1916 r.) — Schikaneverbot. BGB § 226 — Schikaneverbot ("Die Ausübung eines Rechts ist unzulässig, wenn sie nur den Zweck haben kann, einem anderen Schaden zuzufügen"). KC art. 5 (klauzula generalna) + art. 140 — właściciel może z wyłączeniem innych korzystać i rozporządzać rzeczą "w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego, zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa". Klasyczne kryteria nadużycia własności: 1) szykana — aemulatio; 2) sprzeczność z zasadami współżycia społecznego; 3) sprzeczność ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem (np. rolne wykorzystanie gruntu rolniczego). Sankcja: oddalenie roszczenia opartego na nadużytym prawie.
Źródło: Qui suo iure utitur, neminem laedit; aemulatio (rzymskie — D. 50.17.55, 6.1.38); L. Josserand "De l'esprit des droits..." 1927 r.; arrêt Clément-Bayard 1915 r.; ABGB § 1295 ust. 2 (od 1916 r.); BGB § 226; KC art. 5, 140.
Kolekcja: prawo rzeczowe