← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L5amissio dominii · Eigentumsverlust
ang. loss of ownership
— Klasyczna fundamentalna kategoria prawa rzeczowego — sposoby ustania prawa własności poprzedniego właściciela, dzielone tradycyjnie na: utratę względną (gdy własność przechodzi na inny podmiot) i utratę absolutną (gdy rzecz przestaje być przedmiotem własności). Klasyczne rzymskie pojęcie modi extinguendi dominii — fundamentalna systematyka klasycznego ius civile; klasyczna konstrukcja oparta na podziale na sposoby pochodne (po stronie nowego właściciela jest nabycie pochodne) i samodzielne (rzecz przestaje istnieć lub staje się niezdolna do własności). Klasyczne rzymskie sposoby utraty własności: (1) DERELICTIO — porzucenie rzeczy z animus dereliquendi (klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, prowadząca do możliwości occupatio przez kogoś innego); (2) ALIENATIO — zbycie własności przez czynność prawną (sprzedaż, darowizna, zamiana); (3) MORS REI — fizyczne zniszczenie rzeczy (np. spalenie, zatonięcie); (4) AMISSIO REI — utrata fizycznego władztwa nad rzeczą połączona z brakiem możliwości jej odzyskania (np. zaginięcie zwierzęcia); (5) USUCAPIO przez kogoś innego — gdy posiadacz zasiedział rzecz; (6) EXPROPRIATIO — wywłaszczenie w wyjątkowych wypadkach (publica utilitas, klasyczna konstrukcja zachowana w pandektystyce). Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. zachowały tę konstrukcję. BGB §§ 928 (Aufgabe — porzucenie), §§ 929-984 (przeniesienie), §§ 947-952 (przyłączenie i pomieszanie), § 937 (zasiedzenie); klasyczna pandektystyczna systematyka. Polski Kodeks cywilny art. 179-180 — fundamentalna polska regulacja: art. 179 (właściciel może wyzbyć się własności nieruchomości przez to, że jej się zrzeknie; zrzeczenie się wymaga formy aktu notarialnego; nieruchomość, której właściciel zrzekł się, staje się własnością gminy, na której obszarze nieruchomość jest położona — klasyczna polska konstrukcja zrzeczenia się własności nieruchomości); art. 180 (właściciel może wyzbyć się własności rzeczy ruchomej przez to, że w tym zamiarze rzecz porzuci — klasyczna polska konstrukcja porzucenia rzeczy ruchomej, oparta na rzymskim derelictio). Polska konstrukcja sposobów utraty własności: (1) ZBYCIE PRZEZ CZYNNOŚĆ PRAWNĄ — KC art. 155-158: sprzedaż, zamiana, darowizna, inne umowy zobowiązujące do przeniesienia własności; klasyczna polska konstrukcja oparta na rzymskim alienatio; (2) PORZUCENIE RZECZY RUCHOMEJ — KC art. 180: z animus dereliquendi; klasyczna polska konstrukcja oparta na rzymskim derelictio; (3) ZRZECZENIE SIĘ WŁASNOŚCI NIERUCHOMOŚCI — KC art. 179: klasyczna polska konstrukcja; (4) WYWŁASZCZENIE — ustawa z 29 IV 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości: klasyczna konstrukcja oparta na rzymskim expropriatio; (5) ZASIEDZENIE PRZEZ INNĄ OSOBĘ — KC art. 172-176: utrata przez właściciela na rzecz posiadacza samoistnego po upływie terminu zasiedzenia; (6) NABYCIE OD NIEUPRAWNIONEGO — KC art. 169: utrata przez dawnego właściciela na rzecz nabywcy w dobrej wierze (z wyjątkiem rzeczy skradzionych przez 3 lata); (7) FIZYCZNE ZNISZCZENIE RZECZY — utrata absolutna (klasyczne rzymskie mors rei); (8) POŁĄCZENIE I POMIESZANIE — KC art. 191-193: gdy rzecz traci tożsamość przez połączenie z inną; (9) PRZETWORZENIE — KC art. 192: gdy rzecz traci tożsamość przez przetworzenie (klasyczne rzymskie specificatio); (10) PRZESZACHOWANIE PRZEZ ROŚLINY I ZWIERZĘTA — KC art. 191; (11) WŁĄCZENIE DO INNEJ NIERUCHOMOŚCI — np. przez przyrost naturalny (alluvio, klasyczna rzymska konstrukcja accessio). Polskie typy utraty własności: (1) UTRATA WZGLĘDNA — własność przechodzi na inny podmiot (zbycie, zasiedzenie, wywłaszczenie); (2) UTRATA ABSOLUTNA — rzecz przestaje być przedmiotem własności (zniszczenie, połączenie, porzucenie); (3) UTRATA DOBROWOLNA — z woli właściciela (zbycie, zrzeczenie się, porzucenie); (4) UTRATA PRZYMUSOWA — przeciw woli właściciela (wywłaszczenie, zasiedzenie przez innego, nabycie od nieuprawnionego); (5) UTRATA NATURALNA — z przyczyn fizycznych (zniszczenie, śmierć zwierzęcia, połączenie żywiołów). Polskie cechy: (1) ZACHOWANIE TRADYCYJNYCH RZYMSKICH MODI EXTINGUENDI DOMINII — KC art. 180 (porzucenie ruchomości), KC art. 191-193 (połączenie/pomieszanie/przetworzenie); (2) BOGACTWO KAZUISTYKI SĄDOWEJ — w sprawach o zasiedzenie, wywłaszczenie, nabycie od nieuprawnionego.
Źródło: Nemo dominus invitus desinit (D. 50.17.11); derelictio, perimenta, accessio (rzymskie); Code Napoléon/Code civil 1804 (obowiązujący w Królestwie Polskim obok KCKP); ABGB §§ 444-446; BGB §§ 925-984; KC 1964 art. 155-158, 172-174, 179-181, 212; ustawa z 29 IV 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Kolekcja: prawo rzeczowe