← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L6rebus sic stantibus · Wegfall der Geschäftsgrundlage · klauzula nadzwyczajnej zmiany stosunków
ang. clausula rebus sic stantibus
— Doktryna prawnicza umożliwiająca modyfikację lub rozwiązanie umowy w razie nadzwyczajnej zmiany okoliczności po jej zawarciu — wyjątek od fundamentalnej zasady pacta sunt servanda. Korzenie doktryny: średniowieczne prawo kanoniczne i nauka glosatorów, którzy interpretowali rzymski model rygoru kontraktowego z elementami sprawiedliwościowymi, formułując zasadę "contractus qui habent tractum successivum vel dependentiam de futuro rebus sic stantibus intelliguntur" (umowy o sukcesywnym wykonaniu lub uzależnione od przyszłości rozumieją się przy zachowaniu obecnego stanu rzeczy — Bartolus de Saxoferrato XIV w.). Doktryna popadała w zapomnienie w okresie kodyfikacji XIX-wiecznej (Code civil opierał się na rygorystycznej zasadzie pacta sunt servanda, art. 1134), ale powróciła w XX w. jako odpowiedź na hiperinflację Wajmara i wstrząsy gospodarcze powojenne. BGB nie zawierał klauzuli rebus sic stantibus jako odrębnego przepisu — Reichsgericht 1923 r. wprowadził Geschäftsgrundlage (podstawa transakcji) jako orzeczniczą podstawę modyfikacji umów inflacyjnych, rozwijaną przede wszystkim na gruncie § 242 BGB (zasada Treu und Glauben); ABGB nie ma wyraźnej regulacji — funkcjonuje przez doktrynę Wegfall der Geschäftsgrundlage. KZ 1933 zawierał własną regulację nadzwyczajnej zmiany stosunków (art. 269). KC 1964 w wersji pierwotnej nie zawierał klauzuli rebus sic stantibus.
Źródło: Doktryna kanoniczna i glosatorów (Bartolus XIV w.); Reichsgericht 1923 r.; BGB § 242 (Geschäftsgrundlage — doktryna i orzecznictwo); Code civil art. 1134; KZ 1933 art. 269; KC 1964.
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań