← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L6diligentia debiti · Sorgfalt des Schuldners
ang. due diligence of the debtor
— Miernik wymaganego od dłużnika stopnia ostrożności i dbałości w wykonywaniu zobowiązania — klasyczne pojęcie dogmatyki prawa zobowiązań, łączące ocenę zachowania z standardami obiektywnymi i subiektywnymi. Klasyczne rzymskie diligentia (z różnymi stopniami: diligentia exactissima — najwyższa staranność, diligentia in concreto — staranność jak swojej własnej sprawie, diligentia boni patris familias — staranność wzorowego ojca rodziny) jako miara odpowiedzialności dłużnika. Rzymska doktryna ustaliła, że standard staranności jest funkcją typu kontraktu: omnis culpa (każda wina, w tym lekka) dla kontraktów wzajemnych korzystnych dla obu stron (emptio venditio, locatio conductio); culpa lata (rażące niedbalstwo) i dolus (zła wola) dla kontraktów jednostronnie korzystnych dla wierzyciela (depositum); custodia (odpowiedzialność za przypadek) u zawodowych depozytariuszy i przewoźników. Code Napoléon/Code civil 1804 art. 1137 — bon père de famille jako standard. ABGB § 1297 — durchschnittliche Fähigkeiten und Sorgfalt. BGB § 276 — fundamentalna regulacja: dłużnik odpowiada za umyślność (Vorsatz) i niedbalstwo (Fahrlässigkeit), gdzie niedbalstwo definiowane jako brak staranności wymaganej w stosunkach danego rodzaju (im Verkehr erforderliche Sorgfalt) — model obiektywny standard. KZ 1933 art. 208 (staranność przy rzeczy indywidualnie oznaczonej), art. 135 (niedbalstwo). KC 1964 art. 472, 355: art. 472 — dłużnik obowiązany jest do staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju (należyta staranność); art. 355 § 1 — dłużnik obowiązany jest do staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju (czysto obiektywny miernik); art. 355 § 2 — należytą staranność dłużnika w zakresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej określa się przy uwzględnieniu zawodowego charakteru tej działalności (podwyższony standard dla profesjonalistów). Polska konstrukcja oparta na obiektywnym mierniku: standard staranności nie jest indywidualną cechą dłużnika, lecz wzorcem rozumnego uczestnika obrotu w danym rodzaju stosunków. Trzy stopnie polskie: (1) ogólna staranność (zwykła osoba w danej sytuacji), (2) podwyższona staranność profesjonalisty (lekarz, adwokat, bank, przedsiębiorca w swojej branży — z konsekwencją surowszej oceny błędów), (3) szczególna staranność wymagana ustawą lub umową (np. fiducjariusz, opiekun, kurator).
Źródło: Diligentia, omnis culpa, culpa lata, custodia (rzymskie); Code Napoléon/Code civil 1804 art. 1137; ABGB § 1297; BGB § 276; KZ 1933 art. 208, 135; KC 1964 art. 355, 472
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań