← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L6usurae et valorisatio · Zinsen und Wertanpassung
ang. interest and indexation
— Dwa instrumenty kompensujące dłużnikowi pieniężnemu wartość świadczenia odroczonego w czasie — odsetki (jako wynagrodzenie za korzystanie z cudzego kapitału lub za opóźnienie w spełnieniu świadczenia) oraz waloryzacja (dostosowanie nominalnej kwoty do zmiany siły nabywczej pieniądza). Klasyczne rzymskie usurae — odsetki, dzielone na umowne (usurae conventionales) i ustawowe (usurae legitimae); rzymskie prawo limitowało wysokość odsetek (foenus, później centesima — 1% miesięcznie, czyli 12% rocznie). Ustanowiono zakaz anatocyzmu (odsetki od odsetek, usurae usurarum) — D. 22.1.29: usurae usurarum non veniunt in stipulationem. Code Napoléon/Code civil art. 1153-1155, art. 1907 — intérêts moratoires i intérêts conventionnels. ABGB §§ 1333-1334 — Verzugszinsen, gesetzliche Zinsen. BGB §§ 246-248 — Zinsen: § 246 (gesetzlicher Zinssatz cztery procent dla zobowiązań cywilnych, pięć procent dla handlowych — model klasyczny); §§ 288-289 — Verzugszinsen. KZ 1933 art. 210-211 (nominalizm/waluta), art. 86-90 (odsetki kapitałowe), art. 248-249 (opóźnienie i anatocyzm) (Dz.U. 1933 Nr 82 poz. 598). KC 1964 art. 359, 481-482, 358 § 1-2: art. 359 — odsetki ustawowe wynikają z czynności prawnej, ustawy, orzeczenia sądowego lub decyzji innego właściwego organu; art. 481 — odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego (należne nawet bez szkody); art. 482 — anatocyzm (od zaległych odsetek można żądać odsetek za opóźnienie dopiero od chwili wytoczenia powództwa o nie, chyba że zostały zarzucone dłużnikowi wcześniej w drodze ugody, lub strony uzgodniły inaczej); art. 358 § 1 (w brzmieniu pierwotnym) — zasada walutowości (zobowiązania pieniężne na obszarze PRL mogły być wyrażone tylko w pieniądzu polskim); art. 358 § 2 (w brzmieniu pierwotnym) — zasada nominalizmu (jeżeli przedmiotem zobowiązania od chwili jego powstania jest suma pieniężna, spełnienie świadczenia następuje przez zapłatę sumy nominalnej).
Źródło: Usurae rzymskie (D. 22.1); Code Napoléon/Code civil art. 1153-1155, 1907; ABGB §§ 1333-1334; BGB §§ 246-248, 288-289; KZ 1933 art. 210-211 (nominalizm/waluta), art. 86-90 (odsetki kapitałowe), art. 248-249 (opóźnienie i anatocyzm) (Dz.U. 1933 Nr 82 poz. 598); KC 1964 art. 358 § 1–2 (w brzmieniu pierwotnym), 359, 481-482.
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań