← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L5vis maior aut circumstantiae extraordinariae · höhere Gewalt oder außergewöhnliche Umstände
ang. force majeure or extraordinary circumstances
— Szczególna kategoria zawieszania biegu przedawnienia — gdy uprawniony nie może dochodzić roszczenia z powodu siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. Klasyczna rzymska zasada agere non valenti non currit praescriptio (contra non valentem agere non currit praescriptio) — przedawnienie nie biegnie przeciwko temu, kto nie może działać. Klasyczna konstrukcja: zawieszenie biegu na okres niemożności działania (faktycznej lub prawnej), z wznowieniem od chwili usunięcia przeszkody. W dawnym prawie francuskim reguła contra non valentem agere non currit praescriptio miała charakter orzeczniczo-doktrynalny (nie była wyrazem pierwotnego art. 2234 Code civil). ABGB § 1494 — Hemmung der Verjährung. BGB § 206 — Hemmung bei höherer Gewalt: bieg przedawnienia jest zawieszony na okres ostatnich sześciu miesięcy terminu, jeśli wierzyciel z powodu siły wyższej nie mógł dochodzić roszczenia. KC 1964 art. 121 pkt 4 — kompleksowa polska regulacja: bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu, gdy uprawniony z powodu siły wyższej nie może dochodzić roszczenia przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania sprawy, przez czas trwania przeszkody. Polskie ujęcie: zawieszenie biegu (a nie przerwanie — różnica fundamentalna; po ustaniu siły wyższej bieg liczy się dalej, a nie od nowa). Cztery przesłanki polskie: (1) istnienie siły wyższej w sensie rzymsko-niemieckim (zewnętrzna, nadzwyczajna, nieprzezwyciężona przeszkoda), (2) faktyczna niemożność dochodzenia roszczenia przed sądem lub organem właściwym (np. uniemożliwienie fizycznego dotarcia do sądu, niedostępność wszelkich środków komunikacji, zamknięcie sądów z powodu wojny), (3) bezpośredni związek przyczynowy między siłą wyższą a niemożnością działania (uprawniony rzeczywiście nie może podjąć czynności), (4) czas trwania przeszkody (zawieszenie tylko na okres rzeczywistego utrudnienia). Praktyczna kazuistyka polska: II wojna światowa (1939-1945) — orzecznictwo PRL przyznawało zawieszenie biegu przedawnienia roszczeń, których dochodzenie było niemożliwe z powodu okupacji. Charakterystyczne polskie odróżnienie od BGB § 206 (zawieszenie tylko ostatnich sześciu miesięcy) — KC art. 121 pkt 4 zawiesza bieg na cały okres trwania przeszkody, niezależnie od tego, w której fazie biegu nastąpiła. To istotna polska liberalność na korzyść wierzyciela.
Źródło: Agere non valenti non currit praescriptio (contra non valentem agere non currit praescriptio) — rzymsko-doktrynalne; ABGB § 1494; BGB § 206; KC 1964 art. 121 pkt 4
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań