← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L5praestatio semel facta · einmalige Leistung
ang. single performance
— Świadczenie spełnione w jednym akcie wykonania — przeciwieństwo świadczenia ciągłego lub okresowego. Klasyczne rzymskie korzenie w emptio venditio (sprzedaży) jako paradygmacie świadczenia jednorazowego: sprzedawca w jednym akcie przenosił własność rzeczy i wydawał ją kupującemu, kupujący w jednym akcie płacił cenę. Klasyczne rzymskie zobowiązania jednorazowe stanowiły większość kontraktów konsensualnych i realnych — mutuum (pożyczka — zwrot tantundem w jednym akcie), depositum (zwrot rzeczy zdeponowanej), commodatum (zwrot rzeczy użyczonej). Pandektystyka XIX w. utrwaliła pojęcie einmalige Leistung jako odrębną kategorię od dauernde Leistung. W Królestwie Polskim materii zobowiązaniowej nie obejmował KCKP, lecz Code Napoléon/Code civil 1804 obowiązujący obok KCKP; ABGB, BGB nie wyodrębniają wyraźnej kategorii ustawowej — funkcjonuje doktrynalnie jako naturalny przeciwnik świadczeń ciągłych i okresowych. KC 1964 podobnie — brak wyraźnej definicji, ale kategoria funkcjonuje implicite w przepisach: art. 535 i n. (sprzedaż — paradygmat świadczenia jednorazowego), art. 627 (umowa o dzieło — wykonanie określonego dzieła jako akt jednorazowy), art. 720 (pożyczka pieniężna — zwrot kwoty w jednym akcie po upływie umówionego okresu), art. 835 (przechowanie — zwrot rzeczy w jednym akcie po zakończeniu okresu przechowania). Charakterystyczne dla świadczeń jednorazowych: (1) świadczenie zostaje wykonane w jednym akcie i traci sens po wykonaniu; (2) przedawnienie biegnie od jednorazowej wymagalności (KC art. 120); (3) niemożliwość świadczenia po jego nadejściu wymagalności prowadzi do skutków zwykłych (art. 475 — wygaśnięcie zobowiązania lub odpowiedzialność odszkodowawcza); (4) nie podlega wypowiedzeniu w klasycznym sensie (po wykonaniu nie ma czego wypowiadać), ale można odstąpić przed wykonaniem (KC art. 491-497). Praktyczne odróżnienie od świadczeń ciągłych ma znaczenie m.in. dla: terminów przedawnienia (art. 118 w brzmieniu pierwotnym — dziesięć lat w zwykłych stosunkach cywilnych, trzy lata dla świadczeń okresowych oraz jeden rok dla roszczeń między jednostkami gospodarki uspołecznionej podlegających państwowemu arbitrażowi gospodarczemu); sposobu zakończenia umowy (jednorazowe — wykonanie, ciągłe — wypowiedzenie); rozłożenia ryzyka casus (przy świadczeniach jednorazowych ryzyko utraty rzeczy oznaczonej co do tożsamości obciąża właściciela do chwili wydania, art. 548); rozliczeń przy częściowym spełnieniu (przy jednorazowych częściowe wykonanie wymaga proporcjonalnego rozliczenia, KC art. 450).
Źródło: Emptio venditio, mutuum, depositum, commodatum (rzymskie); pandektystyka XIX w.; Code Napoléon/Code civil 1804 (obok KCKP); KC 1964 art. 118, 120, 450, 475, 491-497, 535, 548, 627, 720, 835
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań