← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L5kontrakt o świadczenie jednorazowe
ang. contract for a single performance
— Klasyczna kategoria — umowa, której wykonanie polega na pojedynczym akcie świadczenia, wyczerpującym całość zobowiązania. Klasyczne rzymskie pojęcie obligatio una vice — zobowiązanie wykonywane jednorazowo. Klasyczne rzymskie typy: emptio venditio (sprzedaż jako jednorazowy akt przeniesienia własności + zapłaty); permutatio (zamiana); locatio conductio operis (umowa o dzieło — jednorazowe świadczenie rezultatu, w odróżnieniu od locatio conductio operarum z ciągłym świadczeniem usług). Klasyczna pandektystyczna kategoria Punktualschuldverhältnis (zobowiązanie "punktowe") jako odrębna od Dauerschuldverhältnis (trwałego). BGB nie zawiera ogólnej definicji, ale w licznych przepisach szczegółowych operuje tym rozróżnieniem (np. § 433 — Kaufvertrag jako jednorazowy stosunek, w odróżnieniu od § 535 — Mietvertrag jako trwały). Polski KC 1964 nie definiuje świadczenia jednorazowego wprost, ale operuje tym pojęciem w licznych regulacjach. Polskie typy umów o świadczenie jednorazowe: (1) SPRZEDAŻ — KC art. 535: jednorazowy akt przeniesienia własności + zapłaty; klasyczna umowa jednorazowa; (2) ZAMIANA — KC art. 603: analogicznie; (3) DAROWIZNA — KC art. 888: jednorazowy akt; (4) UMOWA O DZIEŁO — KC art. 627: jednorazowe świadczenie rezultatu (oddanie dzieła); (5) UMOWA POŻYCZKI — KC art. 720: jednorazowe wydanie przedmiotu pożyczki; obowiązek zwrotu też jednorazowy (choć możliwy w ratach); (6) DOSTAWA — KC art. 605: jednorazowa lub okresowa, zależnie od umowy. Polska konstrukcja: (1) WYCZERPANIE PRZEZ JEDNORAZOWE WYKONANIE — pełne wykonanie zobowiązania w jednym akcie; (2) WYGAŚNIĘCIE PO WYKONANIU — KC art. 354 (wykonanie jako klasyczny powód wygaśnięcia zobowiązania); (3) BRAK MOŻLIWOŚCI WYPOWIEDZENIA — gdy jednorazowe świadczenie nie zostało jeszcze wykonane, strona może odstąpić w wypadkach przewidzianych ustawą (KC art. 491-492 — odstąpienie w razie zwłoki) lub umową; (4) PRZEDAWNIENIE — KC art. 118: ogólny termin 6 lat dla roszczeń o świadczenie jednorazowe (z wyjątkami: 3 lata dla działalności gospodarczej). Polskie odróżnienie świadczenia jednorazowego od okresowego: (1) JEDNORAZOWE — wyczerpywane jednym aktem; (2) OKRESOWE — powtarzalne w określonych odstępach (renta, alimenty); (3) HYBRYDOWE — możliwe (np. sprzedaż z zapłatą w ratach: świadczenie sprzedawcy jednorazowe — wydanie rzeczy; świadczenie kupującego okresowe — raty). Polskie cechy: (1) PROSTSZA KONSTRUKCJA — niż umowy ciągłe; (2) WYGAŚNIĘCIE AUTOMATYCZNE — po wykonaniu, bez konieczności dodatkowych aktów (w odróżnieniu od umów trwałych, gdzie zakończenie wymaga upływu terminu lub wypowiedzenia); (3) ROSZCZENIA POSPOLITE — odpowiedzialność za niewykonanie (KC art. 471), niemożliwość świadczenia (KC art. 475), zwłokę (KC art. 477).
Kolekcja: część szczególna prawa zobowiązań