klasyfikacja umów

Pojęciowo-systematyczne grupowanie umów według różnych kryteriów: ze względu na typowość ustawową (umowy nazwane i nienazwane), wzajemność świadczeń (umowy wzajemne i jednostronnie zobowiązujące), skutek (umowy zobowiązujące, rozporządzające, zobowiązująco-rozporządzające), trwanie świadczenia (umowy o świadczenie ciągłe, okresowe, jednorazowe, stałe), czas obowiązywania (umowy na czas oznaczony i nieoznaczony), sposób zawarcia (umowy adhezyjne i indywidualnie negocjowane), strukturę podmiotową (umowy na rzecz osoby trzeciej), modyfikacje treści (umowy mieszane), podmiot konsumencki (umowy z konsumentem). Klasyfikacja krzyżowa, oparta na pandektowej tradycji niemieckiej i przejęta przez polski KZ 1933 oraz KC 1964; służy systematyzacji aparatury teoretycznej i ułatwia stosowanie ogólnych zasad prawa zobowiązań do konkretnych typów umów.

— Hasło zbiorcze obejmuje wszystkie kryteria klasyfikacyjne stosowane w polskiej i obcej dogmatyce do systematyzacji umów. Każda umowa konkretna może być scharakteryzowana jednocześnie przez kilka klasyfikacji — na przykład sprzedaż jest umową: nazwaną, wzajemną, zobowiązująco-rozporządzającą, zwykle o świadczenie jednorazowe, na czas oznaczony lub nieoznaczony zależnie od ustaleń stron. Klasyfikacje pełnią funkcję poznawczą (porządkowanie systemu pojęć) oraz normatywną (poszczególne kryteria pociągają określone konsekwencje prawne — np. umowy wzajemne podlegają regulacji z art. 487-497 KC; umowy nazwane podlegają regulacji szczególnej; umowy z wykorzystaniem wzorca podlegają regulacji z art. 384-385² KC, w brzmieniu do 31 XII 1989 r.). Klasyfikacja jest dziełem doktryny i niekiedy uchwytnym tylko częściowo w samym ustawodawstwie — KC 1964 nie zawiera pełnej systematyki umów, lecz operuje pojęciami klasyfikacyjnymi w wielu miejscach (np. art. 487 — wzajemność, art. 535 — typowość, art. 384 — wzorzec).

Źródło: KC art. 384-385² (wzorce umowne, w brzmieniu do 31 XII 1989 r.), 487-497 (umowy wzajemne), 535 i nast. (umowy nazwane); KZ 1933 art. 53-77; pandektystyka XIX w. (Windscheid, Larenz)

Pojęcia nadrzędne

Pojęcia podrzędne

Pojęcia powiązane