← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L5umowa terminowa · kontrakt terminowy
ang. contract for a definite term
— Klasyczna kategoria pandektystyczna — umowa, której obowiązywanie zostało ograniczone przez strony lub przez ustawę do określonego z góry terminu. Klasyczne rzymskie pojęcie locatio conductio ad tempus — najem na czas oznaczony, klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile; wygaśnięcie z chwilą upływu terminu, bez konieczności wypowiedzenia. Klasyczne rzymskie zasady — D. 19.2.13.11: gdy najem był zawarty na czas oznaczony i strony po jego upływie kontynuowały stosunek, dochodziło do tacita reconductio (milczącego ponowienia umowy) na warunkach pierwotnych, ale na czas nieoznaczony. Pandektystyka XIX w. zachowała tę konstrukcję. BGB § 542 ust. 2 (przy najmie — Mietverhältnis auf bestimmte Zeit kończy się z upływem terminu bez konieczności wypowiedzenia); § 545 (Verlängerung des Mietverhältnisses — milcząca prolongata, gdy najemca dalej korzysta z rzeczy po upływie terminu). Polski KC 1964 — ogólna polska zasada: zobowiązanie bezterminowe o charakterze ciągłym wygasa po wypowiedzeniu przez dłużnika lub wierzyciela z zachowaniem terminów umownych, ustawowych lub zwyczajowych — jeśli strony nie ustalają inaczej. Polskie regulacje szczegółowe: KC art. 673 (najem — czas oznaczony lub nieoznaczony; przy oznaczonym wygaśnięcie automatyczne, przy nieoznaczonym wymagane wypowiedzenie); KC art. 695 (dzierżawa — analogicznie; szczególne ograniczenie KC art. 695 § 1 — dzierżawa zawarta na czas dłuższy niż 30 lat poczytywana po upływie tego terminu za zawartą na czas nieoznaczony, klasyczna polska zasada chroniąca przed wieczystymi zobowiązaniami); KC art. 661 (najem powyżej 10 lat — analogicznie po 10 latach traktowany jak nieoznaczony); KC art. 764 (zlecenie — może być oznaczone lub nieoznaczone, w obu wypowiedzenie na zasadach KC art. 746). Polska konstrukcja umowy na czas oznaczony: (1) WYGAŚNIĘCIE AUTOMATYCZNE — z upływem terminu bez konieczności wypowiedzenia (klasyczna polska zasada); (2) WCZEŚNIEJSZE ROZWIĄZANIE — zazwyczaj wymaga ważnych przyczyn lub umownego zastrzeżenia (KC art. 673 § 3 — przy najmie na czas oznaczony zarówno wynajmujący, jak i najemca mogą wypowiedzieć najem w wypadkach określonych w umowie); (3) MILCZĄCA PROLONGATA — KC art. 674 (przy najmie: jeżeli po upływie terminu oznaczonego najemca używa nadal rzeczy za wyraźną lub milczącą zgodą wynajmującego, poczytuje się w razie wątpliwości, że najem został przedłużony na czas nieoznaczony — klasyczna polska tacita reconductio); (4) OGRANICZENIA USTAWOWE — KC art. 661 (najem nieruchomości na czas dłuższy niż 10 lat poczytuje się po upływie tego terminu za zawarty na czas nieoznaczony — klasyczna polska zasada zapobiegająca wiecznemu związaniu); KC art. 695 (analogicznie dzierżawa po 30 latach). Polskie cechy: (1) PEWNOŚĆ TERMINU — termin musi być pewny w sensie nadejścia (dies certus an, choć nie zawsze certus quando); (2) OGRANICZENIA W ROZWIĄZANIU — co do zasady niewypowiadalne, chyba że umowa lub ustawa stanowi inaczej (klasyczna polska zasada pacta sunt servanda); (3) STOSUNKI O CHARAKTERZE TRWAŁYM — najem, dzierżawa, zlecenie, agencja — szczególnie często zawierane na czas oznaczony; (4) UMOWY KONSUMENCKIE — szczególne ograniczenia.
Kolekcja: część szczególna prawa zobowiązań