← Prawo cywilne XIX i XX wieku

umowa warunkowa

kontrakt warunkowy

ang. conditional contract

— Klasyczna kategoria — umowa, której skuteczność (lub poszczególne skutki) zostały przez strony uzależnione od ziszczenia się określonego zdarzenia przyszłego niepewnego. Klasyczne rzymskie pojęcie condicio — warunek, klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile. Klasyczna rzymska systematyka: (1) CONDICIO SUSPENSIVA — warunek zawieszający, opóźnia powstanie skutku do chwili ziszczenia się; (2) CONDICIO RESOLUTIVA — warunek rozwiązujący, kończy skutek prawny w razie ziszczenia (klasyczna konstrukcja rozwinięta w okresie poklasycznym); (3) CONDICIO POTESTATIVA — zależna od woli strony; (4) CONDICIO CASUALIS — zależna od przypadku zewnętrznego; (5) CONDICIO MIXTA — mieszana. Klasyczne rzymskie zasady: D. 50.17.169 — eius est nolle qui potest velle (kto może chcieć, może też nie chcieć) — wyłączenie warunków czysto potestatywnych po stronie zobowiązującej się; D. 18.6.8 pr. — niemożliwość warunku powoduje nieważność czynności (impossibilium nulla obligatio est). Klasyczne rzymskie zasady ziszczenia: (1) DZIAŁANIE WSTECZ — w klasycznym ius civile niejasne, w okresie poklasycznym dominowała zasada ex tunc (ziszczenie warunku skutkuje od chwili zawarcia umowy); (2) FIKCJA ZISZCZENIA — gdy strona w złej wierze przeszkodzi ziszczeniu, warunek uznaje się za ziszczony (klasyczna rzymska zasada zachowana w systemach kontynentalnych). Pandektystyka XIX w. wykrystalizowała współczesną konstrukcję Bedingung. BGB §§ 158-163: § 158 (warunek zawieszający i rozwiązujący — Bedingung); § 159 (skutek wsteczny); § 160 (ochrona uprawnień warunkowych); § 161 (ochrona przed rozporządzeniami w okresie zawieszenia); § 162 (fikcja ziszczenia w razie złej wiary — klasyczna konstrukcja rzymska); § 163 (termin jako podobnie traktowany do warunku). Code civil — analogiczna francuska regulacja condition suspensive i résolutoire. Polski KC 1964 art. 89-94 — fundamentalna polska regulacja: art. 89 (z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych albo wynikających z właściwości czynności prawnej, powstanie lub ustanie skutków czynności prawnej można uzależnić od zdarzenia przyszłego i niepewnego — warunek — klasyczna polska definicja); art. 90 (ziszczenie się warunku ma skutek od chwili jego ziszczenia, chyba że co innego wynika z umowy lub z właściwości czynności prawnej — klasyczna polska zasada skutku ex nunc, w odróżnieniu od BGB § 158 z elementami skutku wstecznego); art. 91 (warunkowo uprawniony może wykonywać wszelkie czynności, które zmierzają do zachowania jego prawa); art. 92 § 1 (jeżeli czynność prawna obejmująca rozporządzenie prawem została dokonana z zastrzeżeniem warunku, późniejsze rozporządzenia tym prawem tracą moc z chwilą ziszczenia się warunku o tyle, o ile udaremniają lub ograniczają skutek ziszczenia się warunku — klasyczna polska konstrukcja chroniąca uprawnionego warunkowo); art. 92 § 2 (jednakże gdy na podstawie takiego rozporządzenia osoba trzecia nabywa prawo lub zostaje zwolniona z obowiązku, stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie osób, które w dobrej wierze dokonały czynności prawnej z osobą nieuprawnioną do rozporządzania prawem); art. 93 § 1 (jeżeli strona, której zależy na nieziszczeniu się warunku, przeszkodzi w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego ziszczeniu się warunku, następują skutki takie, jakby warunek się ziścił — klasyczna polska fikcja ziszczenia, oparta na BGB § 162); art. 93 § 2 (jeżeli strona, której zależy na ziszczeniu się warunku, doprowadzi w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego do ziszczenia się warunku, następują skutki takie, jakby warunek się nie ziścił); art. 94 (warunek niemożliwy, jak również warunek przeciwny ustawie lub zasadom współżycia społecznego, pociąga za sobą nieważność czynności prawnej, jeżeli jest zawieszający; uważa się go za niezastrzeżony, jeżeli jest rozwiązujący — klasyczna polska konstrukcja zróżnicowanego skutku w zależności od typu warunku). Polska konstrukcja: (1) DWA TYPY WARUNKÓW — KC art. 89: zawieszający (powstanie skutku) i rozwiązujący (ustanie skutku); klasyczna pandektystyczna systematyka; (2) SKUTEK EX NUNC — KC art. 90: ziszczenie skutkuje od chwili ziszczenia, w odróżnieniu od BGB; (3) WYJĄTKI USTAWOWE — gdy ustawa lub natura stosunku wyklucza warunkowanie; klasyczne polskie ograniczenia: KC art. 157 (umowa o przeniesienie własności nieruchomości nie może być zawarta pod warunkiem); KC art. 962 § 1 (testament — niedozwolony warunek lub polecenie zazwyczaj uznane za niezastrzeżone); KC art. 26 KRO (małżeństwo nie może być zawarte pod warunkiem); (4) FIKCJA ZISZCZENIA — KC art. 93: ochrona przed manipulacjami stron, klasyczna konstrukcja oparta na rzymskich zasadach. Polskie typy umów warunkowych: (1) SPRZEDAŻ POD WARUNKIEM — KC art. 89: ogólnie dozwolona, z wyjątkami (nieruchomości — KC art. 157); (2) UMOWA WZAJEMNA WARUNKOWA — szczególna konstrukcja: świadczenie jednej strony zależne od ziszczenia się warunku; (3) UMOWY GIEŁDOWE i WALUTOWE — klasyczne umowy z elementami warunkowymi; (4) UMOWY O DOSTAWĘ pod warunkiem (np. uzyskania koncesji); (5) UMOWY KREDYTOWE — często zawierane pod warunkiem zabezpieczeń (hipoteki, poręczeń); (6) UMOWY UBEZPIECZENIOWE — klasyczne umowy z elementem niepewności (alea), choć formalnie nie warunkowe. Polskie cechy: (1) OCHRONA UPRAWNIONEGO WARUNKOWO — KC art. 91-92: zachowanie prawa, ochrona przed rozporządzeniami; (2) POLSKIE OGRANICZENIE DLA NIERUCHOMOŚCI — KC art. 157: bezwzględne, fundamentalna polska osobliwość chroniąca pewność obrotu nieruchomościami; (3) FIKCJA ZISZCZENIA W ZŁEJ WIERZE — KC art. 93: klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 162.

Kolekcja: część szczególna prawa zobowiązań

Otwórz w eksploratorze grafowym →