← Prawo cywilne XIX i XX wieku

L4

wyłączenia odpowiedzialności

exclusiones responsabilitatis · Haftungsausschlüsse

ang. exclusions of liability

Okoliczności wyłączające albo modyfikujące odpowiedzialność cywilną sprawcy, mimo zaistnienia formalnych przesłanek odpowiedzialności (zdarzenie, szkoda, związek przyczynowy). Obejmują zarówno przesłanki egzoneracyjne (siła wyższa, wina poszkodowanego, działanie osoby trzeciej), jak i konstrukcyjne ograniczenia odpowiedzialności wynikające z umowy (klauzule limitacji), przepisów szczególnych (immunitet, wyłączenia ustawowe) lub zasad słuszności.

— Hasło obejmuje: (1) klasyczne przesłanki egzoneracyjne w odpowiedzialności na zasadzie ryzyka (art. 435, 436 KC dla ruchu przedsiębiorstwa i pojazdów): siła wyższa (vis maior), wyłączna wina poszkodowanego, wyłączna wina osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności; (2) wyłączenia oparte na zachowaniu poszkodowanego: przyczynienie się (art. 362 KC) jako konstrukcja modyfikująca, nie wyłączająca; przyjęcie ryzyka (volenti non fit iniuria); (3) wyłączenia umowne: klauzule limitacji odpowiedzialności (art. 473 KC — z ograniczeniami: nie można wyłączyć odpowiedzialności za winę umyślną i rażące niedbalstwo); kary umowne wyłączające dalsze odszkodowanie (art. 484 § 1); (4) wyłączenia ustawowe w reżimach szczególnych: odpowiedzialność lekarska (zgoda pacjenta, brak winy), odpowiedzialność za zwierzęta (utrzymanie zgodne z wymogami); (5) wyłączenia konstytucyjno-systemowe: immunitet państwowy w niektórych dziedzinach, prerogatywy ustawodawcze (działanie zgodnie z prawem); (6) różnicę między wyłączeniami a innymi modyfikacjami: miarkowanie (art. 440), dyspersyjne rozłożenie odpowiedzialności (solidarność, regres), zmniejszenie odszkodowania ze względów słuszności.

Źródło: KC art. 362, 423-425, 433-436, 473, 484; KZ 1933 art. 158, 239; BGB §§ 254, 276 ust. 3; ABGB §§ 1304, 1306

Pojęcia nadrzędne

Pojęcia powiązane

Kolekcja: część szczególna prawa zobowiązań

Otwórz w eksploratorze grafowym →