← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L3odpowiedzialność deliktowa · delictum · unerlaubte Handlung
ang. tort (delict)
— Klasyczna kategoria delictum prawa rzymskiego — bezprawne, zawinione zachowanie wyrządzające szkodę, stanowiące samodzielne źródło zobowiązań obok kontraktów. Rzymska systematyka rozróżniała cztery podstawowe delicta: furtum (kradzież), rapina (rabunek), iniuria (zniewaga), damnum iniuria datum (szkoda wyrządzona bezprawnie, regulowana lex Aquilia — plebiscytem z III w. p.n.e., tradycyjnie datowanym na 287/286 r. p.n.e.). Późniejsze prawo wytworzyło dodatkowo kategorię quasi delicta — odpowiedzialność za skutki działań innych osób lub stany rzeczy stwarzające niebezpieczeństwo (actio de effusis vel deiectis, actio de positis vel suspensis). Code Napoléon zachował klasyczne rozróżnienie délit (czyn umyślny) i quasi-délit (czyn nieumyślny) w art. 1382-1386, z generalną klauzulą odpowiedzialności za "tout fait quelconque de l'homme, qui cause à autrui un dommage". ABGB §§ 1293-1341 — Schadenersatz aus unerlaubten Handlungen z modelem opartym na winie, ze szczegółowymi reżimami obiektywnymi w prawie szczególnym. BGB §§ 823-853 — Unerlaubte Handlungen, model bardziej restryktywny niż francuski (zamknięty katalog dóbr chronionych w § 823 ust. 1, plus § 823 ust. 2 — naruszenie ustawy ochronnej, plus § 826 — szkoda umyślna sprzeczna z dobrymi obyczajami). KZ 1933 art. 134-167. KC 1964 art. 415-449 — kompleksowa regulacja: trzy reżimy odpowiedzialności (wina, ryzyko, słuszność), katalog stanów faktycznych typowych (odpowiedzialność za zwierzęta art. 431, za rzeczy spadające art. 433, za zawalenie budowli art. 434, za ruch przedsiębiorstwa art. 435, za ruch pojazdów mechanicznych art. 436).
Źródło: Furtum, rapina, iniuria, damnum iniuria datum + quasi delicta rzymskie; lex Aquilia (D. 9.2; Gai Inst. 3.210 i nast.); Code Napoléon art. 1382-1386; ABGB §§ 1293-1341; BGB §§ 823-853; KZ 1933 art. 134-167; KC 1964 art. 415-449
Kolekcja: część szczególna prawa zobowiązań