← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L5lex · Gesetz
ang. statute
— Ustawa jako jedno z klasycznych źródeł zobowiązań — pojęcie obejmujące zobowiązania powstające bezpośrednio z mocy prawa, niezależnie od czynności prawnych stron. Klasyczna rzymska systematyka źródeł zobowiązań (Justyniana Inst. 3.13.2): ex contractu (z umowy), ex maleficio (z czynu niedozwolonego), quasi ex contractu (z quasi-kontraktów), quasi ex maleficio (z quasi-deliktów); ustawa jako odrębne źródło wykrystalizowała się dopiero w pandektystyce XIX w. jako gesetzliche Schuldverhältnisse (zobowiązania ustawowe). Code Napoléon art. 1101 wymienia ustawę jako jedno z pięciu źródeł zobowiązań (obok kontraktu, quasi-kontraktu, czynu niedozwolonego, quasi-czynu niedozwolonego). ABGB § 859 — Rechtsgeschäft, Gesetz, Schadensereignis. BGB Buch 2 zawiera oddzielną kategorię gesetzliche Schuldverhältnisse: §§ 677-687 (Geschäftsführung ohne Auftrag — quasi-kontrakt), §§ 812-822 (Bereicherungsrecht — bezpodstawne wzbogacenie), §§ 823-853 (Unerlaubte Handlungen — czyny niedozwolone). KC 1964 nie zawiera odrębnej regulacji ogólnej wymieniającej ustawę jako źródło zobowiązań, ale faktycznie funkcjonuje to w przepisach: art. 405-414 (bezpodstawne wzbogacenie — zobowiązanie ustawowe), art. 415-449 (czyny niedozwolone — zobowiązanie ustawowe), art. 752-757 (prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia — quasi-kontrakt), oraz wiele zobowiązań ustawowych w innych ustawach: KRiO art. 128 i n. (alimenty), Kodeks pracy (świadczenia z umowy o pracę — choć zazwyczaj kontraktowe, część świadczeń jest ustawowa, np. wynagrodzenie minimalne). Praktyczne odróżnienie zobowiązań ustawowych od kontraktowych: zobowiązania ustawowe powstają z mocy prawa, niezależnie od woli stron; zobowiązania kontraktowe powstają z umowy stron jako wyraz autonomii woli. Konsekwencje praktyczne: zobowiązania ustawowe mają reżim ustalony ustawą (zakres świadczenia, terminy, sposoby wykonania), nie można ich modyfikować umownie ze skutkiem dla osób trzecich (np. obowiązek alimentacyjny — KRiO art. 138 — niezbywalny i niezrzekalny w stosunku do uprawnionego); zobowiązania kontraktowe mogą być modyfikowane swobodą kształtowania treści umowy. Klasyczne polskie kazuistyka: przepisy o ruchu drogowym (ustawowe obowiązki kierowców i posiadaczy pojazdów), przepisy ochrony środowiska (ustawowe obowiązki naprawy szkód środowiskowych). Polska doktryna podkreśla, że w nowoczesnym prawie cywilnym ustawa jako źródło zobowiązań ma rosnące znaczenie — szczególnie w prawie ubezpieczeń społecznych i ochronie środowiska.
Źródło: Inst. 3.13.2 (Justyniana); pandektystyka (gesetzliche Schuldverhältnisse); Code Napoléon art. 1101; ABGB § 859; BGB §§ 677-853; KC 1964 art. 405-449, 752-757; KRiO art. 128, 138; ustawy szczegółowe
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań
Odpowiedniki zewnętrzne: Q820655