← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4solutio indebiti · Nichtschuld · Leistung ohne Rechtsgrund
ang. undue performance (condictio indebiti)
— Szczególna kategoria bezpodstawnego wzbogacenia — świadczenie spełnione bez ważnej podstawy prawnej, które wzbogacony obowiązany jest zwrócić. Klasyczne rzymskie condictiones — pretorskie skargi o zwrot świadczenia: condictio indebiti (zwrot świadczenia spełnionego przez błąd w przekonaniu o istnieniu długu, gdy dług nie istniał), condictio causa data causa non secuta (zwrot świadczenia spełnionego dla osiągnięcia celu, który nie został osiągnięty), condictio sine causa (zwrot świadczenia spełnionego bez podstawy prawnej w sensie ścisłym), condictio ob turpem causam (zwrot świadczenia spełnionego z niegodziwego powodu, gdy niegodziwość zachodzi tylko po stronie biorącego), condictio ob iniustam causam (zwrot świadczenia spełnionego z bezprawnego powodu). Rzymski katalog condictiones rozróżniał typy świadczeń nienależnych według ich podstawy ekonomiczno-prawnej. Code Napoléon art. 1376-1381 — paiement de l'indu z węższym ujęciem niż rzymskie. ABGB §§ 1431-1437 — irrtümliche Leistung des Nichtschuldners. BGB §§ 812-822 — Ungerechtfertigte Bereicherung, kompleksowa regulacja oparta na rzymskich condictiones: § 812 ust. 1 zd. 1 — Leistungskondiktion (odpowiednik condictio indebiti), § 812 ust. 1 zd. 2 — Eingriffskondiktion (zwrot wzbogacenia kosztem innej osoby bez świadczenia, np. używanie cudzej rzeczy), § 813 — odpowiednik condictio ob causam finitam, § 817 — condictio ob turpem causam. KZ 1933 art. 130-133. KC 1964 art. 410-414 — szczegółowa regulacja świadczenia nienależnego, oparta na rzymsko-niemieckim wzorcu: art. 410 § 2 wymienia cztery kategorie świadczeń nienależnych: (1) gdy ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył (analog rzymskiej condictio indebiti), (2) gdy podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty (condictio causa data causa non secuta), (3) gdy czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna (condictio sine causa), (4) gdy świadczenie polega na wykonaniu czynności prawnej, której ważność z mocy prawa zależy od zgody osoby trzeciej (czynności kulejące — negotium claudicans, gdy zgoda nie nastąpiła).
Źródło: Condictiones rzymskie (D. 12.4-12.7); Code Napoléon art. 1376-1381; ABGB §§ 1431-1437; BGB §§ 812-822; KZ 1933 art. 130-133; KC 1964 art. 410-414
Kolekcja: część szczególna prawa zobowiązań