← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4extensio obligationis restitutionis · Umfang der Herausgabepflicht
ang. scope of the duty to surrender the enrichment
— Treść roszczenia o zwrot wzbogacenia uzyskanego bez podstawy prawnej — dotyczy przedmiotu świadczenia zwrotnego oraz wpływu dobrej i złej wiary wzbogaconego na zakres odpowiedzialności. Klasyczna rzymska zasada: zwrotowi podlega wzbogacenie aktualne (id quod versum est), z zastrzeżeniem szczególnej odpowiedzialności wzbogaconego w złej wierze (mala fide), który musi zwrócić również wartość zużytego lub utraconego wzbogacenia. Rzymska dogmatyka rozróżniała: bona fides (dobra wiara — wzbogacony nie wiedział i nie mógł wiedzieć o braku podstawy świadczenia) — odpowiada tylko za istniejące wzbogacenie; mala fides (zła wiara — wzbogacony wiedział lub powinien był wiedzieć) — odpowiada za pełne wzbogacenie pierwotne, niezależnie od jego dalszego losu. Code Napoléon — szczegółowe rozwinięcia w art. 1378-1381. ABGB §§ 1437-1438 — Rückgabe der Bereicherung, z odrębnym reżimem dla redlichen Empfängers (uczciwego biorącego) i unredlichen Empfängers (nieuczciwego). BGB §§ 818-820: § 818 ust. 1 — zakres pierwotnie obejmuje wszystko co wzbogacony uzyskał (Erlangtes) plus pożytki (Nutzungen) plus rzeczy nabyte na podstawie tego co uzyskano (Surrogate); § 818 ust. 3 — Wegfall der Bereicherung (odpadnięcie wzbogacenia, np. przez konsumpcję) zwalnia bona fide wzbogaconego, jeśli nie wiedział o braku podstawy; § 819 — nieuchronność zwrotu po stwierdzeniu zlej wiary (verschärfte Haftung — surowsza odpowiedzialność). KC 1964 art. 405-409: art. 406 — obowiązek wydania korzyści obejmuje wszystkie korzyści majątkowe, w tym pożytki, oszczędności kosztów, surogaty (przedmioty nabyte za otrzymane wzbogacenie); art. 407 — wzbogacenie zużyte lub utracone bez korzyści wzbogaconego co do zasady nie podlega zwrotowi (bona fide); art. 408 — odpowiedzialność jest podwyższona, gdy wzbogacony powinien się liczyć z obowiązkiem zwrotu (mala fide — odpowiada za pełne pierwotne wzbogacenie nawet jeśli już zostało zużyte); art. 409 — utrata lub zużycie korzyści tylko wtedy nie zwalnia, gdy nastąpiło z winy wzbogaconego lub jeśli powinien się liczyć z obowiązkiem zwrotu. Charakterystyczne polskie ujęcie: stosunkowo łagodna odpowiedzialność bona fide wzbogaconego (KC art. 407-409 jako wyraz zasady wzbogacenia rzeczywistego), z surową odpowiedzialnością przy mala fide.
Źródło: Id quod versum est, bona/mala fides (rzymskie); Code Napoléon art. 1378-1381; ABGB §§ 1437-1438; BGB §§ 818-820; KC 1964 art. 405-409
Kolekcja: część szczególna prawa zobowiązań