← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4requisita responsabilitatis delictualis · Voraussetzungen der deliktischen Haftung
ang. conditions of delictual liability
— Kumulatywne elementy stanu faktycznego, których wystąpienie warunkuje przypisanie odpowiedzialności za czyn niedozwolony. Klasyczna polska doktryna wyróżnia cztery przesłanki: szkoda, bezprawność (czyn naruszający normy prawa lub zasady współżycia społecznego), związek przyczynowy adekwatny między czynem a szkodą oraz — przy zasadzie winy — wina sprawcy. Doktryna oparta na rzymskim modelu z lex Aquilia, gdzie damnum (szkoda) i iniuria (bezprawność) były przesłankami pierwotnymi, a culpa (wina) została dodana w późniejszej interpretacji jurystów. Code Napoléon art. 1382 — formuła trójelementowa: faute (wina), dommage (szkoda), lien de causalité (związek przyczynowy); bezprawność wchłonięta przez element winy. ABGB §§ 1295-1296 — dualistyczne ujęcie: schuldhaft (zawinione) lub durch Zufall (przez przypadek), z wyraźnym wyodrębnieniem rechtswidrig (bezprawne) jako odrębnej kategorii. BGB §§ 823 ust. 1 — czterostopniowa konstrukcja: naruszenie określonego dobra prawnego (Rechtsgutverletzung), bezprawność (Rechtswidrigkeit), wina (Verschulden), szkoda i związek przyczynowy. KZ 1933 i KC 1964 (art. 415) przyjęły ujęcie polsko-niemieckie z czterema oddzielnymi przesłankami. Polski model związku przyczynowego adekwatnego (KC art. 361 § 1 — normalne następstwa działania lub zaniechania) wywodzi się z teorii Adäquanztheorie BGH. Bezprawność rozumiana szerzej niż naruszenie konkretnego przepisu — obejmuje również naruszenie zasad współżycia społecznego (KC art. 415 — "kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia"). Wina jako element subiektywny obejmuje umyślność (dolus) oraz niedbalstwo (culpa, w postaciach lekkomyślności i niedbalstwa).
Źródło: Lex Aquilia; Code Napoléon art. 1382; ABGB §§ 1295-1296; BGB § 823 ust. 1; KZ 1933 art. 134; KC 1964 art. 361, 415
Kolekcja: część szczególna prawa zobowiązań