wina

Subiektywna przesłanka odpowiedzialności cywilnej (deliktowej i kontraktowej); naganne zachowanie osoby, której można przypisać szkodę, w postaci umyślności (dolus) lub niedbalstwa (culpa), to jest świadomego naruszenia obowiązku albo niezachowania należytej staranności wymaganej w stosunkach danego rodzaju. Podstawa zasady winy (zasada subiektywnej odpowiedzialności), historycznie podstawowej zasady odpowiedzialności w prawie rzymskim i kontynentalnych kodyfikacjach.

— Hasło obejmuje: (1) podział winy w polskiej dogmatyce (Czachórski, Radwański): wina umyślna (dolus directus i dolus eventualis) oraz nieumyślna (niedbalstwo, lekkomyślność, brak należytej staranności, art. 355 KC); (2) gradację niedbalstwa w polskiej tradycji: rażące (culpa lata) i zwykłe (culpa levis); rażące niedbalstwo zrównane z winą umyślną w wielu reżimach (art. 473 § 2 KC — niedopuszczalność wyłączenia odpowiedzialności za winę umyślną i rażące niedbalstwo); (3) miernik należytej staranności — obiektywny (typ stosunków, profesjonalny status), z uwzględnieniem zwiększonych wymagań w obrocie profesjonalnym (art. 355 § 2 KC); (4) ciężar dowodu winy: w odpowiedzialności kontraktowej domniemanie winy dłużnika (art. 471 KC) — dłużnik musi wykazać brak winy; w odpowiedzialności deliktowej zasada ogólna ciężaru dowodu po stronie poszkodowanego, modyfikowana przez liczne domniemania (art. 427, 429, 430 KC); (5) wyłączenia winy: stan wyższej konieczności (art. 424), obrona konieczna (art. 423), niemożność rozeznania (art. 425), działanie w granicach uprawnienia; (6) genezę z prawa rzymskiego — culpa lata, culpa levis, culpa levissima w gradacji; przyjęcie i rozwinięcie w prawie niemieckim (Verschulden, BGB §§ 276-278) oraz polskim (KZ 1933 art. 134-138, KC 1964); (7) różnicę z odpowiedzialnością na zasadzie ryzyka (objektywna), gdzie wina nie jest przesłanką.

Źródło: KC art. 355, 415, 471, 472, 473, 474, 415-419; KZ 1933 art. 134-138, 240; BGB §§ 276-278, 823; ABGB §§ 1294-1297; D. 50.16, 50.17

Pojęcia nadrzędne

Pojęcia podrzędne

Pojęcia powiązane

Powiązania w innych słownikach