← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4responsabilitas pro animalibus · actio de pauperie · Tierhalterhaftung
ang. liability for animals
— Szczególny reżim odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez zwierzęta — klasyczna kategoria deliktowa, kompozycja elementów odpowiedzialności obiektywnej i opartej na winie. Klasyczne rzymskie actiones de pauperie i de pastu — pretorskie skargi za szkody wyrządzone przez zwierzęta gospodarskie. Actio de pauperie skierowana przeciwko właścicielowi zwierzęcia, które wyrządziło szkodę przez działanie sprzeczne z naturą gatunku (np. byk, który zaatakował człowieka), z możliwością zwolnienia przez noxae deditio (wydanie zwierzęcia poszkodowanemu zamiast zapłaty odszkodowania) — klasyczna konstrukcja noxalna. Actio de pastu — szkody z wypasania zwierząt na cudzym gruncie. ABGB § 1320 — Tierhalterhaftung. BGB §§ 833-834: § 833 ust. 1 (Luxustier — zwierzę luksusowe, odpowiedzialność na zasadzie ryzyka, bez ekskulpacji); § 833 ust. 2 (Nutztier — zwierzę użytkowe, odpowiedzialność na zasadzie domniemanej winy, ekskulpacja możliwa przez wykazanie należytej staranności w nadzorze i utrzymaniu); § 834 (Tieraufseher — odpowiedzialność opiekuna zwierzęcia). KZ 1933 art. 153. KC 1964 art. 431: § 1 — kto chowa lub posługuje się zwierzęciem, obowiązany jest do naprawienia szkody wyrządzonej przez nie, niezależnie od tego, czy zwierzę było pod jego nadzorem, czy też zabłąkało się lub uciekło, chyba że ani on, ani osoba, za którą ponosi odpowiedzialność, nie ponosi winy (klasyczna konstrukcja domniemanej winy z ekskulpacją); § 2 — chociażby osoba, która zwierzę chowa lub posługuje się nim, nie była odpowiedzialna na zasadzie winy, poszkodowany może żądać naprawienia szkody w całości lub części od tej osoby na zasadzie słuszności, jeżeli wymagają tego okoliczności, w szczególności sytuacja majątkowa poszkodowanego oraz tej osoby (klasyczna polska konstrukcja zasady słuszności jako uzupełnienia odpowiedzialności na zasadzie winy). Polski model jest zatem mieszany: domniemana wina jako reguła + zasada słuszności jako wyjątek prokonsumencki. Praktyczne zastosowania: pogryzienia przez psy (najczęstszy stan faktyczny), szkody z wypadków komunikacyjnych z udziałem zwierząt, szkody z wypasania bydła na cudzym polu, szkody w pomieszczeniach przez zwierzęta domowe. Wyłączenia: zwierzęta żyjące dziko (KC art. 432 — szczególny reżim dla zwierząt łownych), zwierzęta w gospodarstwach rolnych zorganizowanych (PrŁow). Specyficzna polska kontrowersja orzecznicza: zakres "chowania" — czy obejmuje również tymczasowego opiekuna (np. osobę, której właściciel powierzył psa na okres urlopu) — orzecznictwo SN przyjmuje szerokie pojęcie posiadacza zwierzęcia.
Źródło: Actio de pauperie, actio de pastu, noxae deditio rzymskie; Code Napoléon/Code civil 1804 art. 1385; ABGB § 1320; BGB §§ 833-834; KZ 1933 art. 153; KC 1964 art. 431-432
Kolekcja: część szczególna prawa zobowiązań