← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L5culpa in contrahendo
ang. pre-contractual liability
— Klasyczna pandektystyczna kategoria — odpowiedzialność za naruszenie obowiązków lojalności w toku negocjacji i przygotowania umowy, niezależnie od jej zawarcia. Klasyczne rzymskie prawo nie znało wyraźnej kategorii odpowiedzialności przedkontraktowej, choć operowało ogólnymi instytucjami dolus (podstęp), metus (groźba), iniuria (naruszenie). Klasyczna rzymska bona fides (dobra wiara) jako fundament wszystkich kontraktów bonae fidei stanowiła moralną podstawę obowiązków lojalności już w toku negocjacji. Klasyczna pandektystyczna konstrukcja — Rudolf von Jhering, "Culpa in contrahendo, oder Schadensersatz bei nichtigen oder nicht zur Perfection gelangten Verträgen" (1861) — fundamentalna praca wprowadzająca pojęcie culpa in contrahendo (winy w trakcie zawierania umowy). Klasyczna teoria Jheringa: przy zawieraniu umowy strony zaciągają wzajemne obowiązki staranności i lojalności jeszcze przed jej formalnym zawarciem; naruszenie tych obowiązków rodzi odpowiedzialność, niezależnie od tego, czy umowa ostatecznie powstała.Polski KC 1964 (stan sprzed 1989 r.) — odpowiedzialność za nielojalne prowadzenie lub zerwanie rokowań wyprowadzano z zasad ogólnych, przede wszystkim z deliktowej klauzuli generalnej art. 415 KC (kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia); w okresie KZ podstawą były ogólne reguły odpowiedzialności deliktowej. Polska konstrukcja odpowiedzialności przedkontraktowej: (1) PODSTAWA — KC art. 415: naruszenie obowiązków lojalności w prowadzeniu negocjacji jako delikt; (2) PRZYKŁADOWE PRZYPADKI — prowadzenie negocjacji bez rzeczywistego zamiaru zawarcia umowy (najklasyczniejszy przypadek); zatajanie istotnych informacji; udzielanie nieprawdziwych informacji; nagłe zerwanie zaawansowanych negocjacji bez uzasadnionej przyczyny; jednoczesne prowadzenie negocjacji z konkurentem bez ujawnienia (gdy lojalna współpraca tego wymagała); (3) ZAKRES SZKODY — koszty negocjacji (np. honoraria doradców, due diligence, audyty), utracone korzyści z innych transakcji (klasyczna polska kazuistyka), ale nie korzyści, jakie strona uzyskałaby z zawarcia samej umowy (interest negativus, w odróżnieniu od interest positivus przysługującego za niewykonanie zawartej umowy); (4) WINA — wymagana, klasyczna polska konstrukcja wzorowana na BGB; (5) STOSUNEK DO OBOWIĄZKU POUFNOŚCI — naruszenie poufności w negocjacjach jako szczególny przypadek odpowiedzialności przedkontraktowej, oparty na deliktowej klauzuli art. 415 KC. Polskie typy odpowiedzialności przedkontraktowej: (1) WINA W NEGOCJACJACH — KC art. 415 (klasyczna culpa in contrahendo); (2) NARUSZENIE POUFNOŚCI — KC art. 415; (3) NARUSZENIE DOBRYCH OBYCZAJÓW W ZAWARCIU UMOWY PRZEZ AGENTA LUB PEŁNOMOCNIKA — szczególna kazuistyka. Polskie cechy: (1) NIEZALEŻNOŚĆ OD ZAWARCIA UMOWY — odpowiedzialność może być dochodzona, niezależnie od tego, czy umowa została zawarta; (2) KOREKCJA UNIDROIT i PECL — polska konstrukcja zgodna z międzynarodowymi modelami (UNIDROIT 2.1.15, PECL 2:301); (3) ZASTOSOWANIA — szczególnie w transakcjach M&A, dużych kontraktach handlowych, umowach kompleksowych.
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań