← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L6inefficacia negotiationum et damnum · Schadensersatz bei erfolglosen Verhandlungen
ang. failure of negotiations and damage
— Sytuacja, w której negocjacje nie kończą się zawarciem umowy, ale jedna ze stron poniosła szkodę w związku z ich prowadzeniem — kluczowy problem dogmatyczny odpowiedzialności przedkontraktowej. Klasyczne rzymskie prawo nie znało odrębnej kategorii — wolność niezawierania umów była absolutna, nieliczne wyjątki dotyczyły pact recepta (uznanych formalnie pomocniczych umów). Doktrynalne uznanie problemu nastąpiło w pracy Jheringa Culpa in contrahendo z 1861 r. — Jhering wykazał, że nielojalne prowadzenie negocjacji może powodować szkodę bez zawarcia umowy, a brak konstrukcji odpowiedzialności w takim wypadku tworzy lukę prawną. Niemieckie orzecznictwo XX w. wypracowało teorię Vertrauensschaden (szkody zaufaniowej) — kompensacji za zaufanie do uzasadnionych oczekiwań, że umowa zostanie zawarta; w dawnym systemie BGB (RGBl. 1896 s. 195) opierano ją na § 276 a.F. oraz na konstrukcji culpa in contrahendo rozwijanej poza tekstem ustawy. Polski KC art. 72 § 2 — strona, która prowadziła rokowania w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, w szczególności bez zamiaru zawarcia umowy, obowiązana jest do naprawienia szkody, jaką druga strona poniosła przez to, że liczyła na zawarcie umowy. Polska doktryna i orzecznictwo SN: sama bezskuteczność negocjacji nie pociąga odpowiedzialności (wolność niezawierania umów jako reguła); odpowiedzialność powstaje dopiero gdy łącznie zachodzą: (1) prowadzenie rokowań w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami (bez zamiaru, z naruszeniem poufności, z nielojalnym wykorzystaniem informacji), (2) szkoda po stronie partnera (koszty rokowań, utracone alternatywne kontrakty, wydatki przygotowawcze), (3) związek przyczynowy. Zakres odszkodowania ograniczony do interesu ujemnego (negatives Interesse), bez gain manqué z niezawartej umowy. Charakterystyczne polskie ujęcie: art. 72 § 2 jako klauzula stosunkowo wąska, ograniczona do "rokowań sprzecznych z dobrymi obyczajami".
Źródło: R. von Jhering 1861 r.; teoria Vertrauensschaden (orzecznictwo BGH); BGB § 276 a.F. + culpa in contrahendo; Code civil dawny art. 1382–1384 (delikty), art. 1147 (odpowiedzialność kontraktowa); KC art. 72 § 2
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań