← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L6responsabilitas pro fractione negotiationum · Haftung für Abbruch
ang. liability for breaking off negotiations
— Szczególna postać odpowiedzialności przedkontraktowej polegająca na zerwaniu negocjacji w sposób sprzeczny z dobrą wiarą lub po wzbudzeniu uzasadnionego zaufania drugiej strony co do zawarcia umowy. Klasyczna rzymska zasada wolności kontraktowej obejmowała wolność niezawierania umów — ale Jhering (1861 r.) wykazał, że nielojalne zerwanie negocjacji może powodować szkodę, która powinna być kompensowana niezależnie od istnienia umowy. Doktryna rozwinięta w orzecznictwie niemieckim XX w., utrwalona także w polskiej literaturze o culpa in contrahendo. W dawnym systemie BGB (RGBl. 1896 s. 195) odpowiedzialność za naruszenie obowiązków negocjacyjnych, w tym za zerwanie negocjacji w sposób sprzeczny z Treu und Glauben, opierano na § 276 a.F. oraz na konstrukcji culpa in contrahendo i pozytywnego naruszenia umowy rozwijanych poza tekstem ustawy (umowne powstanie zobowiązania regulował pierwotnie § 305). KC 1964 art. 72 § 2 — strona, która prowadziła rokowania w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, w szczególności bez zamiaru zawarcia umowy, obowiązana jest do naprawienia szkody, jaką druga strona poniosła przez to, że liczyła na zawarcie umowy. Polska konstrukcja oparta na trzech przesłankach: (1) prowadzenie rokowań w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami (klauzula generalna), (2) szczególna postać kwalifikowana — prowadzenie rokowań bez zamiaru zawarcia umowy (przykład sztandarowy: jedna strona udaje zainteresowanie zakupem przedsiębiorstwa konkurenta, by uzyskać dostęp do informacji handlowych — jest to czyste nadużycie negocjacji), (3) szkoda po stronie partnera, który racjonalnie liczył na zawarcie umowy. Zakres odszkodowania ograniczony do interesu ujemnego — koszty negocjacji, utracone alternatywne kontrakty (zaprzepaszczone okazje), wydatki przygotowawcze; nie obejmuje zysku z niezawartej umowy. Polska orzecznicza interpretacja restryktywna — sama zmiana decyzji strony (bez nielojalności) nie pociąga odpowiedzialności, wymagana jest aktywna wina w prowadzeniu rokowań.
Źródło: R. von Jhering 1861 r.; Code civil dawny art. 1101 i nast. (umowy), art. 1147 (odpowiedzialność kontraktowa), art. 1382–1384 (delikty); BGB §§ 276, 305 a.F. + culpa in contrahendo; KC art. 72 § 2
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań