ang. human remains theft
— Czyn polegający na bezprawnym zaborze zwłok, prochów ludzkich lub elementów ciała ludzkiego z miejsca spoczynku, prosektorium, szpitala albo innego miejsca, w którym znajdują się ze względu na uzasadnione okoliczności. Konstrukcja stanowi kwalifikowaną postać zaboru — element kwalifikujący wynika z przedmiotu czynu (zwłoki ludzkie zasługują na ochronę szczególną, niezależną od wartości majątkowej). Kodeks karny z 1932 r. art. 263 obejmował znieważenie zwłok, miejsca pochówku oraz pomnika nagrobnego — konstrukcja jednolita, bez odrębnego typu zaboru. Praktyka międzywojenna nie wykształciła klasyfikacji odrębnego zaboru zwłok — sprawy o wykopywanie zwłok (zazwyczaj w celach okultystycznych) kwalifikowane były jako znieważenie miejsca pochówku. Kodeks karny z 1969 r. art. 178 § 1 — znieważenie zwłok, prochów ludzkich lub miejsca spoczynku zmarłego (kara do 2 lat). Odrębny typ zaboru nie istniał. Praktyka PRL: sprawy o kradzież elementów metalowych z grobów (krzyży, tabliczek, kwiatów dekoracyjnych), sprawy okultystyczne (rzadkie). W okresie powojennym (1944–1956) liczne sprawy ekshumacji ofiar zbrodni hitlerowskich — prowadzonych przez Główną Komisję Badania Zbrodni Niemieckich, później Główną Komisję Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu — formalnie poza kategorią bezprawnego zaboru, jako akty publiczne. Kodeks karny z 1997 r. art. 262 § 2 — kto ograbia zwłoki, grób lub inne miejsce spoczynku zmarłego, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Konstrukcja zaostrzona względem art. 178 d.k.k. — wprowadza odrębny typ ograbienia zwłok i miejsca pochówku, z surowszą karą niż samo znieważenie. Praktyka orzecznicza w XX w. obejmuje sprawy o kradzież elementów metalowych z grobów (epidemie kradzieży nagrobków zwłaszcza w drugiej połowie lat 90.), kradzież zwłok w celach okultystycznych (sporadyczne sprawy), wykopywanie zwłok w celach poszukiwawczych (np. biżuteria pochowana z osobą zmarłą). Odrębną kategorię stanowią sprawy o zabór elementów ciała ludzkiego ze szpitali, prosektoriów — gdy elementy mają być wykorzystane w nielegalnym handlu organami. Powiązane terminy: znieważenie zwłok lub miejsca pochówku (art. 262 § 1 k.k.), kradzież (art. 278 k.k.), kradzież z włamaniem (art. 279 k.k. — gdy zabór nastąpił z zamkniętego grobowca), znieważenie grupy ludności na tle wyznaniowym, ochrona miejsca pochówku w prawie kanonicznym (KPK kan. 1241–1243). Aspekt cywilnoprawny: kult pamięci osoby zmarłej jako dobro osobiste rodziny (art. 23 k.c.) umożliwia samodzielne dochodzenie roszczeń odszkodowawczych. Kodeks karny z 1997 r. (art. 262) zamknął rozwój regulacji XX-wiecznej, kontynuując klasyczną konstrukcję ochrony szacunku dla zmarłych. Konstrukcja ta — z modyfikacjami sankcji — stanowi domknięcie polskiej tradycji XX w. w obszarze ochrony porządku obyczajowego. Powiązane terminy: „znieważenie zwłok lub miejsca spoczynku", „przeszkadzanie pogrzebowi", „fałszerstwo dokumentu", „kradzież".
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego