ang. exposure an employee to a danger of loss of life or serious injury
— Czyn polegający na narażeniu pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszczerbku na zdrowiu lub powstania choroby zawodowej, w wyniku niedopełnienia obowiązków BHP przez osobę odpowiedzialną za bezpieczeństwo i higienę pracy. Konstrukcja stanowi typowy delikt narażenia abstrakcyjnego — penalizacji podlega samo wytworzenie sytuacji niebezpiecznej, niezależnie od skutku. Kodeks karny z 1932 r. nie zawierał odrębnego typu narażenia pracownika. Czyny tego rodzaju kwalifikowane były z art. 235 (nieumyślne spowodowanie śmierci), art. 240 (nieumyślny uszczerbek), rozproszone w przepisach o odpowiedzialności pracodawcy. Praktyka międzywojenna: sprawy w przemyśle ciężkim (kopalnie, huty), szczególnie po katastrofach z większą liczbą ofiar. Kodeks karny z 1969 r. art. 191 obejmował niewykonywanie obowiązków pracodawcy. Praktyka PRL: wypadki przy pracy stanowiły masowe zjawisko (zwłaszcza w przemyśle ciężkim — kopalnie, huty, stocznie), lecz odpowiedzialność karna kierowników była ograniczona — przeważała odpowiedzialność dyscyplinarna i partyjna. Specyficzna kategoria: katastrofy górnicze (m.in. katastrofa w kopalni „Wujek" 16 XII 1981 r., choć tam pacyfikacja przez ZOMO, nie wypadek produkcyjny — odpowiedzialność karna sprawców rozpoznawana dopiero w III RP), katastrofy stoczniowe, wybuchy w zakładach chemicznych. Kodeks karny z 1997 r. art. 220 § 1 — kto, będąc odpowiedzialny za bezpieczeństwo i higienę pracy, nie dopełnia wynikającego stąd obowiązku i przez to naraża pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Art. 220 § 2 — typ uprzywilejowany (działanie nieumyślne) — kara grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Praktyka po 2000 r. obejmuje rosnącą liczbę spraw — wzmocnienie ścigania po wstąpieniu do UE (dyrektywa ramowa 89/391/EWG z 12 VI 1989 r. o BHP). Najczęstsze sprawy: budownictwo (upadek z wysokości), górnictwo (katastrofy w kopalniach Górnego Śląska — m.in. tragedie końca lat 70. i 80.), przemysł chemiczny, transport ciężki. Powiązane terminy: wypadek przy pracy (ustawa z 12 VI 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków), choroba zawodowa, BHP, Państwowa Inspekcja Pracy (PIP), nieumyślne spowodowanie śmierci (art. 155 k.k.), ciężki uszczerbek na zdrowiu (art. 156 k.k.). Aspekt odszkodowawczy: ustawa wypadkowa z 12 VI 1975 r. regulująca świadczenia z ZUS, niezależne od dochodzenia w postępowaniu cywilnym pełnego odszkodowania od pracodawcy. Dla problematyki habilitacyjnej istotne są procesy z lat 50.–60. dotyczące katastrof w kopalniach i hutach — typowy schemat orzeczniczy obejmował skazywanie sztygarów i kierowników niższego szczebla, podczas gdy odpowiedzialność dyrekcji i partyjnych decydentów pozostawała poza zasięgiem postępowania. Klasycznym przypadkiem jest katastrofa w kopalni Rokitnica (1957), gdzie wskutek nacisku na realizację planów wydobywczych zaniedbano elementarne zasady bhp.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego