ang. infringement of press law
— Pojęcie i miejsce w systemie. Naruszenie przepisów prasowych — historyczny typ przestępstwa kryminalizujący publikowanie treści z naruszeniem regulacji państwowych dotyczących prasy: bez zezwolenia, bez wymaganej kontroli cenzorskiej, z naruszeniem zasad redakcyjnych. Konstrukcja stanowiła kluczowe narzędzie kontroli mediów w okresie PRL — a w okresie międzywojennym — element regulacji prasowej w mniej represyjnej formie. Tradycja II RP. Rozporządzenie Prezydenta RP z 21 V 1938 r. o prawie prasowym regulowało działalność prasy — wymóg rejestracji, odpowiedzialność redakcyjna, zakaz publikowania treści naruszających porządek publiczny. Sankcje — grzywny, pozbawienie debitu, sankcje karne za poważniejsze naruszenia. Konstrukcja umiarkowana, oparta na zasadach państwa prawnego — przewidywała sądową kontrolę decyzji administracyjnych. Granica między regulacją a cenzurą prawną była zachowywana. Specyfika PRL. Po 1944 r. — radykalna zmiana. Dekret z 5 VII 1946 r. o utworzeniu Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk (GUKPPiW) — wprowadzał wstępną cenzurę wszystkich publikacji. Naruszenie tych zasad — wydanie publikacji bez zgody cenzury, nieprzestrzeganie nakazów cenzorskich, omijanie cenzury — stanowiło naruszenie przepisów prasowych. Sankcje obejmowały: konfiskaty nakładów, grzywny, więzienie redaktorów (1–3 lata). Praktyka okresu PRL. Materiał archiwalny pokazuje, że naruszenia przepisów prasowych były powszechne — od drobnych (publikacja treści wykraczających poza zatwierdzoną wersję) po fundamentalne (prasa podziemna). Ścigane były szczególnie publikacje samizdatowe — "Tygodnik Mazowsze", "Krytyka", "Aneks", "Zeszyty Historyczne". Sankcje wobec drukarzy i kolporterów — szczególnie surowe (do 5 lat). W okresie stanu wojennego — eskalacja: dekrety wprowadzały sankcje do 10 lat. Sędziowie i konstrukcja "naruszenia przepisów prasowych". Materiał dyscyplinarny pokazuje, że niektórzy sędziowie odmawiali stosowania ostrych sankcji — uznając konstrukcję za sprzeczną z prawem do wolności słowa. Tacy sędziowie byli systematycznie poddawani postępowaniom dyscyplinarnym. Argumenty obronne: wolność słowa (art. 71 Konstytucji PRL — formalnie gwarantowana), nieproporcjonalność sankcji wobec drobnych naruszeń. Argumenty te z reguły były odrzucane. Rehabilitacja. Postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczeń wydanych za naruszenie przepisów prasowych w okresie PRL — masowo prowadzone na podstawie Ustawy z 23 II 1991 r. Sąd Najwyższy konsekwentnie unieważnia wyroki — uznając, że publikacje prasy podziemnej i samizdatu stanowiły uprawnioną realizację wolności słowa, niezgodnie skryminalizowaną przez ustrój komunistyczny. Powiązane terminy. Zob. posiadanie, rozpowszechnianie nielegalnych pism, druków lub wizerunków, GUKPPiW, prawo prasowe 1984, art. 54 Konstytucji RP, samizdat, prasa podziemna, wolność prasy, rehabilitacja.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego