ang. violation of sanitary and epidemiological regulations
— Czyn polegający na nieprzestrzeganiu przepisów dotyczących higieny publicznej i zwalczania chorób zakaźnych — od indywidualnych obowiązków szczepiennych i izolacyjnych po obowiązki podmiotów prowadzących działalność związaną z żywnością, wodą, ściekami i odpadami. Kategoria przestępstw i wykroczeń przeciwko zdrowiu publicznemu, ulokowana głównie w prawie pozakodeksowym. II RP przyjęła rozbudowane ustawodawstwo sanitarne — ustawa z 25 VII 1919 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych, rozszerzona ustawą z 21 II 1935 r. o zapobieganiu chorobom zakaźnym i ich zwalczaniu. Sankcje wykroczeniowe (grzywna, areszt) nakładane były głównie w przypadkach nieujawnienia choroby, niedopełnienia obowiązku izolacji lub szczepienia, a także nieprzestrzegania nakazów organów sanitarnych. Praktyka międzywojenna obejmowała ścigania w środowiskach miejskich w okresach lokalnych epidemii (durów brzusznych, ospy, tyfusu plamistego), szczególnie na kresach wschodnich. PRL utrzymał i rozszerzył ten reżim — ustawa z 13 XI 1963 r. o zwalczaniu chorób zakaźnych stała się głównym aktem do końca PRL. Problematyka stała się aktualna w czasie epidemii ospy we Wrocławiu w 1963 r., gdy wprowadzono nadzwyczajne środki egzekucyjne wobec osób uchylających się od szczepień. Po raz pierwszy zastosowano wówczas w PRL przymus szczepień z sankcją karną — co było przedmiotem wewnętrznej dyskusji w aparacie sądowym i prokuratorskim. W latach 80. ścigano także osoby ukrywające zachorowania na choroby zakaźne ze względu na obawę przed izolacją, w tym pierwsze zachorowania na AIDS — kilkadziesiąt osób (głównie naruszających dyscyplinę przy oddawaniu krwi) ścigano za rozpowszechnianie chorób zakaźnych. Praktyka orzecznicza. Materiał habilitacyjny zawiera sprawy z lat 60.–80., w których sędziowie umarzali postępowania o drobne uchybienia sanitarne ze względu na znikomą społeczną szkodliwość czynu. W okresach kampanii sanitarnych (1963, 1980–1982) niektóre z tych umorzeń były przedmiotem postępowań dyscyplinarnych — sędziowie byli pociągani do odpowiedzialności z zarzutem „lekceważenia ochrony zdrowia ludności pracującej". Specyfika tej materii — kolizja interesu zdrowia publicznego z konstytucyjnymi gwarancjami wolności osobistych — czyni ją trwałym polem napięcia, w którym praktyka orzecznicza musi wyważać racje epidemiologiczne i racje wolnościowe. Spór ten przebiega niezmiennie od 1919 r., ujawniając kontinuum problemów strukturalnych prawa sanitarnego i charakterystyczną tendencję do nadużywania reżimu sanitarnego w celach ideologicznych — szczególnie widoczną w PRL wobec mniejszości wyznaniowych odmawiających szczepień ze względów religijnych. Dla badań nad odpowiedzialnością dyscyplinarną sędziów PRL znaczące są procesy z lat 60. i 80., gdy sędziowie odmawiający stosowania nadzwyczajnych środków przymusu wobec osób uchylających się od szczepień (zwłaszcza Świadków Jehowy, którzy odmowę uzasadniali względami religijnymi) byli pociągani do odpowiedzialności dyscyplinarnej z zarzutem „błędnego rozumienia interesu zdrowia ludności pracującej". Materiał archiwalny — głównie z akt Centralnej Komisji Dyscyplinarnej i Rzeczników Dyscyplinarnych sądów wojewódzkich — udokumentował kilka takich postępowań, których wyniki ujawniają głębokie napięcie między reżimem sanitarnym PRL a wolnością sumienia.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego