dozór sądowy
ang. correctional supervision
— Pojęcie i miejsce w systemie. Oddanie pod dozór to środek probacyjny stosowany w polskim prawie karnym XX w. — polega na powierzeniu skazanego kontroli kuratora sądowego albo organizacji społecznej, które monitorują zachowanie skazanego w okresie próby. Stosowany przy warunkowym zawieszeniu wykonania kary, warunkowym przedterminowym zwolnieniu, warunkowym umorzeniu postępowania. Formy dozoru. Polskie prawo XX w. wyróżniało: dozór kuratora zawodowego (specjalisty zatrudnionego w sądzie); dozór kuratora społecznego (osoby z zewnątrz wykonującej zadanie nieodpłatnie albo za zwrotem kosztów); dozór organizacji społecznej (np. zakładu pracy, organizacji młodzieżowej, kościoła — historycznie). Po reformach końca XX w. dominuje system dozoru kuratorskiego z przewagą zawodowego. Funkcje. Dozór pełni trzy funkcje: kontrolną (sprawdzanie zachowania skazanego — warunki próby, zachowanie zgodne z prawem); wsparciową (pomoc w resocjalizacji — przy wyborze pracy, mieszkania, terapii); informacyjną (sprawozdawanie sądowi o przebiegu próby — z możliwością wnioskowania o odwołanie warunkowego zwolnienia). Szczególną formą jest dozór wzmocniony (KK 1997 art. 73a) — z bardziej rygorystycznym monitoringiem i częstszymi spotkaniami. Kuratela sądowa. Polski system kurateli sądowej w XX w. opierał się na Ustawie z 18 II 1929 r. o organizacji sądownictwa, później na rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 11 IV 1986 r. o kuratorach sądowych. Kuratorzy zawodowi pełnią funkcję urzędniczą — z wykształceniem prawniczym lub pedagogicznym, postępowaniem oficjalnym, wynagrodzeniem. Kuratorzy społeczni — wolontariusze (lub półwolontariusze) wspierający kuratorów zawodowych w określonych zadaniach. Liczba kuratorów zawodowych w Polsce — kilka tysięcy, prowadzących każdy kilkudziesięciu skazanych jednocześnie. Powiązane terminy. Zob. warunkowe zawieszenie wykonania kary, warunkowe zwolnienie, warunkowe umorzenie postępowania, kurator sądowy, środek probacyjny, dozór elektroniczny, okres próby. Geneza w II RP. Konstrukcja oddania pod dozór wywodzi się z polskiej tradycji kodyfikacji karnej dwudziestolecia międzywojennego. Kodeks karny z 1932 r. (art. 62) wprowadził dozór jako warunek stosowania zawieszenia wykonania kary. Praktyka międzywojenna obejmowała głównie dozór organizacji społecznych — Towarzystwa Patronatu nad Więźniami i ich Rodzinami (działającego od 1909 r.) oraz lokalnych organizacji charytatywnych. Reżim PRL. Po 1944 r. system kurateli sądowej uległ zasadniczej rekonstrukcji — ustawa z 22 V 1958 r. o organizacji sądownictwa wprowadziła kuratelę zawodową przy sądach. Kodeks karny z 1969 r. (art. 75) i kodeks karny wykonawczy z 19 IV 1969 r. szczegółowo regulowały zasady dozoru. Praktyka okresu PRL: dozór kuratorski stosowano szeroko — w roku 1985 w Polsce było ok. 200 tys. osób objętych dozorem kuratorskim. Kuratorzy społeczni — głównie rekrutowani spośród działaczy społecznych i emerytów — pełnili istotną funkcję uzupełniającą wobec ograniczonej liczby kuratorów zawodowych. Kodeks karny z 1997 r. (art. 73, 159) zamknął rozwój konstrukcji w XX w., wprowadzając trzystopniowy system: dozór zwykły, dozór wzmocniony (z bardziej rygorystycznym monitoringiem), dozór sądowy nad warunkowo zwolnionym. Konstrukcja ta odzwierciedla ewolucję filozofii probacyjnej — od czysto represyjnego nadzoru do wsparcia w resocjalizacji. Powiązane terminy: „warunkowe zawieszenie wykonania kary", „warunkowe zwolnienie", „warunkowe umorzenie postępowania", „kurator sądowy", „środek probacyjny", „okres próby".
Kolekcja: Pojęcia wspólne