ang. insurance fraud
— Czyn polegający na wprowadzaniu w błąd ubezpieczyciela w celu uzyskania świadczenia z umowy ubezpieczenia, na które sprawca nie miał prawa lub do uzyskania świadczenia w wysokości wyższej od należnej. Konstrukcja stanowi typ kwalifikowany oszustwa — element kwalifikujący wynika z przedmiotu czynu (umowa ubezpieczenia jako szczególny rodzaj stosunku zaufania). Polihierarchia: czyn ma wymiar gospodarczy (cz_szczeg_KK — przestępstwa gospodarcze) i wykroczeniowy (drobne przypadki — wykroczenia przeciw mieniu). Kodeks karny z 1932 r. nie zawierał odrębnego typu oszustwa ubezpieczeniowego — sprawy kwalifikowane były z art. 264 (oszustwo ogólne). Konstrukcja II RP rozwijała się stopniowo wraz z rozbudową rynku ubezpieczeniowego — Polskie Towarzystwo Ubezpieczeń („Warta", PZU od 1949 r.). Praktyka międzywojenna obejmowała sprawy o symulację wypadków przy pracy w celu uzyskania renty inwalidzkiej, fałszywe zgłoszenia kradzieży rzeczy ubezpieczonych, podpalanie ubezpieczonych budynków. PRL: system ubezpieczeń centralizowany — Państwowy Zakład Ubezpieczeń (PZU) sprawował monopol. Kodeks karny z 1969 r. art. 205 (oszustwo) — typ podstawowy stosowany w sprawach o oszustwa ubezpieczeniowe. Praktyka PRL: oszustwa ubezpieczeniowe stanowiły ograniczone zjawisko ze względu na charakter monopolu — PZU dysponował własnymi służbami kontrolnymi i zniechęcał przed dochodzeniem fałszywych roszczeń. Specyficzne sprawy: symulacja kradzieży samochodu (w warunkach niedoboru samochodów — sprzedaż samochodu na czarnym rynku z jednoczesnym zgłoszeniem kradzieży), symulacja wypadków przy pracy (w celu uzyskania ubezpieczenia społecznego). Dla problematyki habilitacyjnej znaczące są procesy z lat 70.–80. dotyczące fałszywych zgłoszeń kradzieży samochodów — w warunkach reglamentacji motoryzacyjnej i listy oczekujących obejmującej kilkadziesiąt miesięcy, sprzedaż samochodu na czarnym rynku z jednoczesnym fałszywym zgłoszeniem kradzieży stanowiła zjawisko masowe. Materiał archiwalny — głównie z PZU i sądów wojewódzkich — ujawnia, że ściganie tej kategorii miało charakter selektywny. Drobni właściciele wskazywani jako sprawcy przez kontrolerów PZU byli skazywani z całą surowością, podczas gdy zorganizowane sieci „handlu kradzionym" operujące we współpracy z funkcjonariuszami MO pozostawały bezkarne. Kodeks karny z 1997 r. wprowadził odrębny typ — art. 298 (oszustwo ubezpieczeniowe), zamykając rozwój instytucji w XX stuleciu. Konstrukcja zakłada wprowadzanie w błąd ubezpieczyciela co do przedmiotu, wartości lub okoliczności wypadku, w celu uzyskania świadczenia, do którego sprawca nie był uprawniony. Sankcja — pozbawienie wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Powiązane terminy: „oszustwo" (art. 286 k.k.), „wyłudzenie kredytu" (art. 297 k.k.), „fałszerstwo materialne dokumentu", „przestępstwa gospodarcze".
Kolekcja: Pojęcia wspólne