podrabianie · przerabianie
ang. forgery
— Pojęcie i miejsce w systemie. Klasyczny typ przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów — podrabianie lub przerabianie dokumentu w celu użycia go za autentyczny. "Materialne" — w odróżnieniu od fałszerstwa intelektualnego (poświadczenia nieprawdy) — oznacza ingerencję w fizyczną substancję dokumentu (jego treść pisemną, podpisy, pieczęcie, znaki). Fałszerstwo materialne polega na: (a) wytworzeniu od podstaw fałszywego dokumentu (podrobienie); (b) zmianie treści dokumentu autentycznego (przerobienie). Dobrem chronionym jest wiarygodność dokumentów w obrocie prawnym — fundament zaufania publicznego do pisma jako dowodu. Wyrażenie kodyfikacyjne. KK 1932 (art. 187) — fałszerstwo dokumentów zagrożone karą do 5 lat więzienia. KK 1969 (art. 265) — "Kto, w celu użycia za autentyczny, podrabia lub przerabia dokument lub takiego dokumentu jako autentycznego używa, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 5 lat" (typ podstawowy). KK 1997 (art. 270 § 1) — "Kto, w celu użycia za autentyczny, podrabia lub przerabia dokument lub takiego dokumentu jako autentycznego używa, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat". Typ kwalifikowany (art. 270 § 2) — fałszerstwo dokonane w celu wyrządzenia poważnej szkody — kara od 6 miesięcy do 8 lat. Konstrukcja prawna. Element przedmiotowy — podrabianie (wytworzenie od podstaw) lub przerabianie (zmiana treści autentycznego dokumentu); użycie za autentyczny (przedstawienie jako prawdziwy w obrocie). Element kierunkowy — cel użycia za autentyczny; sam fakt podrobienia bez zamiaru użycia (np. ćwiczenie podpisu) — nie wypełnia znamion. Element podmiotowy — zamiar bezpośredni (kierunkowy). Pojęcie dokumentu — KK 1997 art. 115 § 14: "każdy przedmiot lub zapis na komputerowym nośniku informacji, z którym jest związane określone prawo, albo który ze względu na zawartą w nim treść stanowi dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej znaczenie prawne". Specyfika historyczna. Klasyczne typy fałszerstw: weksli, czeków (kontekst handlowy), aktów stanu cywilnego (zmiany danych osobowych), świadectw szkolnych i zawodowych, dyplomów uczelnianych, dowodów osobistych i paszportów (kontekst migracyjny, kryminalny), umów (kontekst gospodarczy). II RP — sprawy fałszerstw weksli — częste w sądach okręgowych. Okres okupacji — masowe fałszerstwa kennkart, kart żywnościowych, świadectw pracy (akcja "kennkartowa" Polskiego Państwa Podziemnego, fałszowanie tożsamości Żydów na "aryjską"). Specyfika PRL. Sprawy fałszerstw dokumentów masowo ścigane: dowody osobiste, książeczki wojskowe (uchylanie się od służby), świadectwa zatrudnienia (zmiany stanowiska, lat pracy w celu uzyskania emerytury), świadectwa szkolne (poprawianie ocen), zaświadczenia lekarskie (zwolnienia, recepty). Kontekst gospodarki niedoboru sprzyjał fałszerstwom dokumentów handlowych — przydziałów, talonów, bonów. Sprawy stosunkowo liczne, ale sankcje umiarkowane (3 mies. — 2 lata pozbawienia wolności). Specyficzny obszar — fałszerstwa dokumentów emigracyjnych, paszportów (próba wyjazdu na Zachód) — sankcje surowsze, ścigane łącznie z art. 245–247 KK 1969 (przestępstwa przeciwko państwu). Powiązane terminy. Zob. fałszerstwo intelektualne dokumentu, poświadczenie nieprawdy, wyłudzenie poświadczenia nieprawdy, korzystanie z cudzego dowodu tożsamości, niszczenie dowodów, KK 1997 art. 270, KK 1997 art. 115 § 14, fałszowanie pieniędzy.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego