wprowadzenie urzędnika w błąd celem fałszerstwa
ang. extortion of falsehood
— Pojęcie i miejsce w systemie. Czyn polegający na wprowadzeniu w błąd osoby uprawnionej do wystawienia dokumentu w celu uzyskania od niej poświadczenia nieprawdy. W odróżnieniu od poświadczenia nieprawdy (gdzie sprawcą jest osoba uprawniona do wystawienia dokumentu — funkcjonariusz, notariusz, lekarz), w wyłudzeniu sprawcą jest osoba zewnętrzna, która podstępem doprowadza urzędnika lub innego uprawnionego do wystawienia dokumentu z fałszywą treścią. Konstrukcja chroni rzetelność dokumentów urzędowych w obrocie — godzi w prawidłowość pracy organów administracji, sądów, notariuszy, lekarzy. Wyrażenie kodyfikacyjne. KK 1932 (art. 191) — analogiczna konstrukcja. KK 1969 (art. 267) — wyłudzenie poświadczenia nieprawdy zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3. KK 1997 (art. 272) — "Kto wyłudza poświadczenie nieprawdy przez podstępne wprowadzenie w błąd funkcjonariusza publicznego lub innej osoby upoważnionej do wystawienia dokumentu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3". Konstrukcja prosta — typ podstawowy bez wariantów kwalifikowanych ani uprzywilejowanych. Konstrukcja prawna. Element przedmiotowy — podstępne wprowadzenie w błąd osoby uprawnionej (przedstawienie fałszywych dokumentów, fałszywe oświadczenia, manipulacja faktami). Element podmiotowy — zamiar bezpośredni; sprawca musi wiedzieć, że treść, którą chce uzyskać poświadczenie, jest nieprawdziwa, i działać w celu wyłudzenia. Element kierunkowy — cel wyłudzenia poświadczenia. Granica z oszustwem — w oszustwie korzyść majątkowa; w wyłudzeniu poświadczenia — uzyskanie dokumentu (z zamiarem dalszego wykorzystania, ale niekoniecznie z bezpośrednim zyskiem majątkowym). Sprawcy. Pojęcie "podstępu" obejmuje: przedstawianie fałszywych dokumentów (z bardziej zaawansowanego etapu — fałszerstwo wstępne), nieprawdziwe oświadczenia w postępowaniu administracyjnym lub sądowym, fingowane sytuacje życiowe (fałszywy pobyt, fałszywa praca, fałszywa choroba). Klasyczne typy: wyłudzenie poświadczenia obywatelstwa (kontekst migracyjny), wyłudzenie aktu urodzenia (zmiana danych osobowych — dla celów majątkowych, kryminalnych), wyłudzenie zaświadczenia lekarskiego (przez fałszowanie objawów u lekarza), wyłudzenie aktu notarialnego (zatajanie istotnych okoliczności). Specyfika PRL. Sprawy wyłudzeń — masowe w PRL: zaświadczenia lekarskie (zwolnienia, orzeczenia o niezdolności do pracy, podstawa renty inwalidzkiej), zaświadczenia o zatrudnieniu (z fałszywym stażem pracy w celu wyższej emerytury), aktów stanu cywilnego (zmiana nazwiska, zmiana daty urodzenia), zaświadczeń o utracie dokumentów (kontekst zaciągania zobowiązań na cudze dane). Specyficzny PRL kontekst — wyłudzanie pozwoleń wyjazdowych, paszportów (uzyskanie pozytywnego orzeczenia komitetu do spraw emigracji przez przedstawienie fałszywych okoliczności). Powiązane terminy. Zob. poświadczenie nieprawdy, fałszerstwo materialne dokumentu, oszustwo, fałszerstwo intelektualne, dokument urzędowy, KK 1997 art. 272, KK 1997 art. 286.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego