fałszowanie papierów wartościowych

Przestępstwo polegające na podrabianiu lub przerabianiu akcji, prawa poboru w rozumieniu przepisów ustawy – Kodeks spółek handlowych, prawa do akcji, warrantów subskrypcyjnych, kwitów depozytowych, obligacji, listów zastawnych, certyfikatów inwestycyjnych i innych zbywalnych papierów wartościowych, w tym inkorporujących prawa majątkowe odpowiadające prawom wynikającym z akcji lub z zaciągnięcia długu, wyemitowane na podstawie właściwych przepisów prawa polskiego lub obcego oraz inne zbywalne prawa majątkowe, które powstają w wyniku emisji, inkorporujące uprawnienie do nabycia lub objęcia wymienionych wyżej papierów wartościowych, lub wykonywane poprzez dokonanie rozliczenia pieniężnego (prawa pochodne).

— Pojęcie i miejsce w systemie. Wytwarzanie bez uprawnienia papierów wartościowych — dokumentów uprawniających do otrzymania świadczenia majątkowego — a także przerabianie autentycznych papierów wartościowych w celu nadania im wyższej wartości. Papier wartościowy w rozumieniu prawnym to dokument inkorporujący prawo majątkowe, którego wykonanie warunkowane jest jego posiadaniem (akcje, obligacje, czeki, weksle, listy zastawne, certyfikaty inwestycyjne, bony skarbowe, świadectwa udziałowe). Dobrem chronionym jest wiarygodność obrotu papierami wartościowymi — kluczowa dla funkcjonowania rynku finansowego — oraz mienie posiadaczy papierów. Wyrażenie kodyfikacyjne. KK 1932 (art. 175 § 2) — papiery wartościowe traktowane analogicznie do pieniędzy. KK 1969 (art. 227) — podrabianie i przerabianie pieniędzy oraz papierów wartościowych objęte tym samym przepisem. KK 1997 (art. 310) — fałszerstwo pieniędzy i papierów wartościowych ujmowane łącznie, kara od 5 do 25 lat pozbawienia wolności (typ podstawowy), a także puszczanie ich w obieg jako odrębne zachowanie penalizowane. Pojęcie papieru wartościowego określa Kodeks cywilny (art. 921⁶ k.c.) oraz ustawy szczegółowe (Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi z 22 III 1991 r.). Tradycja prawna. Fałszerstwa weksli — najstarsza forma fałszerstwa papierów wartościowych w Polsce; znaczące zjawisko w II RP (rozwój handlu, kredyt kupiecki). Sprawy weksli fałszywych rozpatrywane były często z udziałem ekspertów grafologów (jeden z pierwszych kierunków sądowo-grafoznawczych). Fałszowanie czeków — zjawisko narastające wraz z rozwojem obrotu bezgotówkowego. Specyfika PRL. W gospodarce socjalistycznej rynek papierów wartościowych w klasycznym sensie nie funkcjonował — giełdę zamknięto w 1939 r., a w PRL nie reaktywowano. Funkcjonowały głównie obligacje państwowe (Premiowa Pożyczka Inwestycyjna, Pożyczka Odbudowy Kraju i in.) — przedmiot fałszerstw raczej rzadki ze względu na ścisłą kontrolę i ograniczony obrót. Fałszerstwa czeków bankowych — niewielkie zjawisko (rozliczenia bezgotówkowe ograniczone do podmiotów gospodarczych). Bardziej istotne były fałszerstwa książeczek oszczędnościowych PKO, bonów komunalnych, kuponów Toto-Lotka. Powiązane terminy. Zob. rozpowszechnianie fałszywych papierów wartościowych, fałszowanie pieniędzy, fałszerstwo materialne dokumentu, oszustwo finansowe, przestępstwa przeciwko obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi, KK 1997 art. 310. Kodeks karny z 1997 r. (art. 310) zamknął rozwój regulacji XX-wiecznej, kontynuując klasyczną konstrukcję ochrony obrotu papierami wartościowymi. Konstrukcja ta — wraz z reaktywacją Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie 16 IV 1991 r. — stanowi domknięcie polskiej tradycji XX w. w obszarze ochrony rynku finansowego. Dla problematyki habilitacyjnej znaczące są pierwsze sprawy lat 90. dotyczące fałszerstw świadectw udziałowych Powszechnych Funduszy Inwestycyjnych — pierwsze masowe papiery wartościowe w III RP.

Pojęcia nadrzędne

Pojęcia powiązane