— Pojęcie i miejsce w systemie. Kategoria obejmująca przestępstwa godzące w pewność obrotu pieniężnego i finansowego — przede wszystkim fałszerstwo pieniędzy, papierów wartościowych, znaków pieniężnych. KK 1997 reguluje tę kategorię w rozdziale XXXVII (art. 310–316). Stanowi szczególną kategorię ze względu na ochronę zaufania do systemu pieniężnego — fałszerstwo zagrożone jest nawet w typie podstawowym karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 5 lat (art. 310 § 1). Zakres typów. Obejmuje: fałszowanie polskiego albo obcego pieniądza (art. 310 § 1); puszczanie w obieg fałszywego pieniądza (art. 310 § 2); fałszowanie polskich albo obcych papierów wartościowych (art. 313 § 1); fałszowanie znaków skarbowych (art. 314); rozpowszechnianie fałszywych pieniędzy lub papierów wartościowych w drobnym rozmiarze (art. 312, 313 § 2); usuwanie znaków unieważnienia z papierów wartościowych (art. 315); narażenie na uszkodzenie albo zaginięcie znaków obrotu (art. 316). Ewolucja XX-wieczna. KK 1932 (art. 175–182) zawierał klasyczne typy fałszerstwa pieniędzy i papierów wartościowych z surowymi zagrożeniami karnymi (do kary śmierci za fałszerstwo polskiej waluty w okolicznościach kwalifikowanych). KK 1969 (art. 227–230) zachowywał wysokie zagrożenia, dostosowane do realiów PRL (m.in. ochrona obrotu dewizami w warunkach monopolu walutowego). KK 1997 utrzymuje wysokie zagrożenia karne, kontynuując klasyczną konstrukcję ochrony obrotu pieniężnego i finansowego — w szczególności fałszerstwo pieniędzy w art. 310 i papierów wartościowych w art. 313. Cechy szczególne. Przestępstwa fałszerstwa pieniędzy i papierów wartościowych charakteryzują się: bardzo wysokimi zagrożeniami karnymi (najwyższe w KK po zbrodniach przeciwko ludzkości i państwu); umieszczeniem na liście przestępstw objętych zasadą represji wszechświatowej (KK 1997 art. 113); ścisłym powiązaniem z prawem międzynarodowym (Konwencja Genewska o zapobieganiu fałszowaniu pieniędzy z 20 IV 1929 r., podpisana przez Polskę). Powiązane terminy. Zob. rozpowszechnianie fałszywych pieniędzy, rozpowszechnianie fałszywych papierów wartościowych, papier wartościowy. Dla problematyki habilitacyjnej szczególnie znaczące są sprawy z lat 60. dotyczące fałszerstw obligacji premiowych Polskiej Pożyczki Państwowej — głównie podrabiania numerów wygrywających w celu pobrania nienależnych premii. Materiał archiwalny ujawnia zorganizowane sieci fałszerskie operujące w wojewódzkich bankach państwowych (WBK, NBP), w których uczestniczyli pracownicy bankowi. Sprawy te traktowano z całą surowością — głównie ze względu na charakter propagandowy emisji obligacji premiowych. Lata 80. przyniosły fałszerstwa walut wymienialnych — głównie dolara amerykańskiego — w kontekście gospodarki dewizowej PRL. Sprawy fałszerzy dolarów rozpatrywane były przez sądy wojewódzkie z surowymi sankcjami, często łączone z przestępstwami dewizowymi (Dekret z 1952 r. o gospodarce dewizowej). Sędziowie wymierzający kary łagodne wobec drobnych fałszerzy „zarobkowych" byli niekiedy pociągani do odpowiedzialności dyscyplinarnej. Powiązane terminy: „rozpowszechnianie fałszywych pieniędzy", „rozpowszechnianie fałszywych papierów wartościowych", „papier wartościowy", „fałszowanie pieniędzy", „fałszowanie papierów wartościowych".
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego