ang. falsification of measuring tools
— Pojęcie i miejsce w systemie. Wytwarzanie bez uprawnienia lub przerabianie narzędzi pomiarowych — wag, miar, liczników, przyrządów do pomiaru objętości, masy, długości, czasu, energii — oraz usuwanie albo zmienianie cech legalizacyjnych (cechy Głównego Urzędu Miar). Dobrem chronionym jest rzetelność obrotu gospodarczego, ochrona konsumenta przed oszustwem przy odważaniu, mierzeniu, odmierzaniu towaru, oraz wiarygodność systemu legalizacji metrologicznej. Korzeniami sięga średniowiecznych regulacji o miarach miejskich i targowych — jurysdykcja "miar i wag" należała do uprawnień miejskich. Wyrażenie kodyfikacyjne. KK 1932 (art. 179) — fałszowanie znaków cechujących narzędzia pomiarowe, kara więzienia do 5 lat. KK 1969 (art. 231) — podrabianie lub przerabianie narzędzia pomiarowego albo cechy legalizacyjnej, kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. KK 1997 (art. 314) — kto fałszuje albo przerabia narzędzie pomiarowe albo probiercze, podlega karze od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Regulacja administracyjna — kolejne ustawy o miarach (1949, 1966, 1993) i ustawy probiercze (1958, 1993); kontrola — Główny Urząd Miar (GUM). Tradycja prawna. Cech metrologiczny (urzędowa cecha legalizacyjna) wprowadzony w Polsce w XIX w. — najpierw w zaborze pruskim, później w Królestwie Polskim. Po odzyskaniu niepodległości — Ustawa o miarach z 1919 r. — ujednolicenie systemu metrycznego, wprowadzenie polskiego cechu legalizacyjnego. Specyfika rodzajowa. Klasyczne typy fałszerstw: fałszerstwa wag bazarowych i targowych (zaniżanie wagi towarów na korzyść sprzedawcy), fałszerstwa odmierzaczy paliw (zaniżanie ilości benzyny — częste zjawisko w PRL i bezpośrednio po 1989 r.), fałszerstwa liczników energii elektrycznej, gazu, wody (zaniżanie pomiaru — powszechne nadużycie konsumenckie), fałszerstwa stempli probierczych na metalach szlachetnych (zaniżanie próby srebra/złota). Specyfika PRL. Niedobór towarów i reglamentacja sprzyjały zjawisku — fałszerstwa wag w jednostkach handlu uspołecznionego (sklepy GS, MHD), zaniżanie wagi mięsa, masła, cukru. Sprawy ścigane przez prokuraturę, ale częściej rozpoznawane jako zwykłe oszustwo niż fałszerstwo narzędzia. Działalność wydziałów technicznych Milicji Obywatelskiej — kontrole wag w handlu uspołecznionym i prywatnym (rzemiosło). Powiązane terminy. Zob. fałszowanie urzędowych znaków wartości, oszustwo, ochrona konsumenta, Główny Urząd Miar, prawo probiercze, KK 1997 art. 314. Dla problematyki habilitacyjnej szczególnie znaczące są sprawy z lat 80. dotyczące fałszerstw wag w handlu uspołecznionym (sklepy GS, MHD), okresu kartkowej reglamentacji żywności. Materiał archiwalny ujawnia tysiące spraw o zaniżanie wagi mięsa, masła, cukru — głównie wobec drobnych sprzedawców. Charakterystyczna była selektywność — drobni sprzedawcy ścigani z całą surowością, podczas gdy zorganizowane sieci fałszerskie obejmujące kierownictwa zakładów handlowych pozostawały bezkarne. Kodeks karny z 1997 r. (art. 314) zamknął rozwój regulacji XX-wiecznej, kontynuując klasyczną konstrukcję ochrony narzędzi pomiarowych. Konstrukcja ta — wraz z ustawą o miarach — stanowi domknięcie polskiego systemu ochrony rzetelności obrotu w XX w. Powiązane terminy: „fałszowanie urzędowych znaków wartości", „oszustwo", „ochrona konsumenta", „Główny Urząd Miar", „prawo probiercze".
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego