ang. paid patronage
— Czyn polegający na podejmowaniu się — w zamian za korzyść majątkową lub osobistą — pośrednictwa w załatwieniu sprawy przed organem władzy publicznej, polegającego na wywarciu wpływu na funkcjonariusza lub osobę pełniącą funkcję publiczną. Konstrukcja chroni nieskazitelność funkcjonowania władzy publicznej — pośrednictwo płatne w załatwianiu spraw urzędowych godzi w bezstronność i równość obywateli wobec administracji. Kodeks karny z 1932 r. art. 290 — kto przyjmuje korzyść majątkową lub jej przyrzeczenie za pośrednictwo w załatwieniu sprawy przed władzą lub urzędem, podlega karze więzienia do lat 3. Konstrukcja II RP rozróżniała protekcję płatną (pośrednictwo płatne, art. 290) od korupcji (przyjmowanie korzyści przez funkcjonariusza, art. 286–289). Praktyka międzywojenna była ograniczona — sprawy ścigane sporadycznie, głównie wobec adwokatów lub osób pretendujących do roli pośredników między obywatelami a aparatem władzy. Kodeks karny z 1969 r. art. 244 utrzymał konstrukcję — kto powołując się na wpływy w instytucji państwowej lub w organizacji społecznej, podejmuje się pośrednictwa w załatwieniu sprawy w zamian za korzyść majątkową lub osobistą, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 5 lat. PRL stosował konstrukcję selektywnie — przeciwko pośrednikom poza nomenklaturą partyjną, podczas gdy działalność członków partii w dziedzinie „rozwiązywania problemów" formalnie nie podlegała kwalifikacji jako przestępstwo. Powszechnym zjawiskiem PRL były „kombinatorzy" — osoby pośredniczące w uzyskiwaniu mieszkań, telefonów, paszportów, dostępu do towarów reglamentowanych. Sprawy z art. 244 d.k.k. orzekane były głównie w drobnych sprawach prywatnych pośredników, niemal nigdy wobec kombinatorów osadzonych w strukturach władzy. Kodeks karny z 1997 r. art. 230 § 1 — kto powołując się na wpływy w instytucji państwowej, samorządowej, organizacji międzynarodowej albo krajowej lub zagranicznej jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi albo wywołując przekonanie innej osoby lub utwierdzając ją w przekonaniu o istnieniu takich wpływów, podejmuje się pośrednictwa w załatwieniu sprawy w zamian za korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Konstrukcja współczesna obejmuje także sytuacje, w których sprawca rzeczywiście nie ma wpływów, lecz pozoruje ich istnienie. Art. 230a — czynna płatna protekcja (osoba dająca korzyść). Praktyka po 2000 r. obejmuje sprawy dotyczące zamówień publicznych, postępowań sądowych (osoby oferujące „załatwienie" sprawy w sądzie), pośrednictwa w wydawaniu zezwoleń środowiskowych, koncesji. Powiązane terminy: łapownictwo bierne (art. 228 k.k.), łapownictwo czynne (art. 229 k.k.), korupcja w obrocie gospodarczym (art. 296a k.k.), nadużycie zaufania (art. 296 k.k.), powoływanie się na wpływy. Wzmocnienie ścigania korupcji w polskim prawie końca XX w. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego