ang. abandoning job
— Pojęcie i miejsce w systemie. Porzucenie pracy — historyczny typ przestępstwa wprowadzony w okresie powojennym, polegający na samowolnym opuszczeniu zakładu pracy bez zachowania okresu wypowiedzenia albo bez uzyskania zgody kierownictwa. Konstrukcja stanowiła element prawa pracy państwa socjalistycznego — narzędzie kontroli rynku pracy w warunkach gospodarki centralnie sterowanej. Tło ideologiczne. W gospodarce centralnie sterowanej PRL siła robocza była traktowana jako zasób państwowy — porzucenie pracy uznawano za naruszenie obowiązku obywatelskiego względem państwa, a nie tylko zwykłe naruszenie umowy z pracodawcą. Konstrukcja prawnokarna wzmacniała dyscyplinę pracy — w warunkach niedoborów siły roboczej w okresie industrializacji (lata 50.) była narzędziem polityki gospodarczej. Konstrukcja prawna. Dekret z 12 IX 1946 r. o zwalczaniu nadużyć z dziedziny aprowizacji wprowadzał sankcje za samowolne porzucenie miejsca pracy. Ustawa z 19 IV 1950 r. o pracy w państwowych przedsiębiorstwach (popularnie "ustawa o dyscyplinie pracy") — konstruowała szeroki system odpowiedzialności karnej i dyscyplinarnej za naruszenia dyscypliny pracy. Sankcje obejmowały więzienie do 6 mies. (za samo porzucenie) — do 3 lat (porzucenie w warunkach kwalifikujących). Praktyka okresu stalinowskiego. W latach 1950–1956 ustawa o dyscyplinie pracy była intensywnie stosowana — głównie wobec robotników opuszczających wielkie zakłady przemysłowe (Nowa Huta, Stalowa Wola, kopalnie Górnego Śląska). Materiał archiwalny pokazuje, że sankcje były szczególnie surowe wobec specjalistów (inżynierów, techników) — których ucieczka z zakładu przemysłowego była uznawana za poważne zagrożenie dla planu produkcji. Robotnicy niewykwalifikowani podlegali łagodniejszym sankcjom. Liberalizacja po 1956 r. Po październiku 1956 r. — konstrukcja stopniowo zliberalizowana. Ustawa z 1950 r. uchylona w 1957 r. Pozostały elementy odpowiedzialności dyscyplinarnej w prawie pracy (Kodeks pracy z 1974 r.), ale nie karnej. W praktyce — granica między obowiązkiem dyscypliny pracy a wolnością wyboru miejsca zatrudnienia stopniowo przesuwała się ku wolności pracownika. Powiązane terminy. Zob. naruszenie przepisów handlowych, ustawa o dyscyplinie pracy 1950, kodeks pracy 1974, art. 65 Konstytucji RP, wolność wyboru zawodu, gospodarka centralnie sterowana. Dla problematyki habilitacyjnej kategoria ta stanowi modelowy przykład stalinowskiej polityki gospodarczej. Materiał archiwalny ujawnia, że ustawa z 19 IV 1950 r. o pracy w państwowych przedsiębiorstwach była stosowana wobec robotników wielkich zakładów (Nowa Huta, Stalowa Wola, kopalnie Górnego Śląska) z drakońską surowością. Specjaliści (inżynierowie, technicy) próbujący zmienić zakład pracy bez zgody aparatu partyjnego byli skazywani na kary do 3 lat więzienia z konfiskatą mienia. Sędziowie wymierzający kary łagodne wobec robotników z motywami humanitarnymi byli pociągani do odpowiedzialności dyscyplinarnej. Po 1956 r. konstrukcja stopniowo zliberalizowana — ustawa z 1950 r. uchylona w 1957 r. Pozostały elementy odpowiedzialności dyscyplinarnej w kodeksie pracy (z 26 VI 1974 r.), ale nie karnej. Materiał habilitacyjny zawiera procesy rehabilitacyjne lat 90. dotyczące osób skazanych w okresie stalinowskim za porzucenie pracy — Sąd Najwyższy unieważniał te wyroki, uznając je za represje polityczne kamuflowane pod pozorem ochrony dyscypliny pracy. Powiązane terminy: „naruszenie przepisów handlowych", „ustawa o dyscyplinie pracy 1950", „kodeks pracy 1974", „wolność wyboru zawodu", „gospodarka centralnie sterowana".
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego