ang. conducting illegal public fundraising
— Czyn polegający na organizowaniu lub prowadzeniu publicznej zbiórki ofiar w gotówce lub w naturze bez wymaganego zezwolenia administracyjnego. Konstrukcja chroni darczyńców przed nadużyciami, zapewnia transparentność obrotu darowiznami publicznymi oraz służy zwalczaniu prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. II Rzeczpospolita regulowała zbiórki publiczne ustawą z 15 III 1933 r. o zbiórkach publicznych. Konstrukcja zakładała wymóg zezwolenia ministra spraw wewnętrznych lub wojewody. Naruszenie ścigane było jako wykroczenie administracyjne. Praktyka międzywojenna obejmowała zbiórki organizowane przez stowarzyszenia społeczne, kościoły, partie polityczne — niektóre były odmawiane z motywów politycznych, co generowało spory administracyjne. PRL utrzymał ustawę z 1933 r. i zaostrzył reżim. W praktyce monopol na zbiórki publiczne miały organizacje powiązane z państwem — Polski Czerwony Krzyż (od 1944 r. pod wpływem PPR/PZPR), Liga Kobiet Polskich, Towarzystwo Przyjaciół Dzieci, Komitety FJN. Kościół katolicki organizował zbiórki kościelne (w warunkach kościelnych — zasadniczo poza reżimem administracyjnym), lecz publiczne zbiórki na cele społeczne były ograniczone. W stanie wojennym zbiórki na rzecz internowanych i ich rodzin (organizowane przez Episkopat, Komitety Pomocy Internowanym) prowadzone były na krawędzi legalności — formalnie kwalifikowane jako działalność charytatywna kościelna. Dla problematyki habilitacyjnej istotny jest aspekt sądownictwa administracyjnego — sprawy odmów zezwoleń na zbiórki publiczne (na rzecz Komitetu Helsińskiego, Komitetu Obrony Robotników, kościelnych akcji charytatywnych) były rozpatrywane przez Sąd Najwyższy (przed utworzeniem NSA w 1980 r.) i Naczelny Sąd Administracyjny. Linia orzecznicza NSA z lat 80. — choć ograniczona — stanowiła jeden z nielicznych obszarów, w których aparat państwowy ponosił porażki przed organem władzy sądowniczej, co generowało napięcia w relacjach między NSA a kierownictwem partyjnym. Kodeks karny z 1997 r. nie zawiera odrębnego typu wprowadzenia nielegalnej zbiórki publicznej — naruszenia kwalifikowane są jako oszustwo (art. 286), wyłudzenie (art. 297) lub pranie pieniędzy (art. 299), gdy zbiórka stanowi instrument legalizacji środków z czynów zabronionych. Naruszenie reżimu administracyjnego ustawy z 1933 r. nadal stanowiło wykroczenie administracyjne z karą grzywny. W okresie III RP konstrukcja zbiórek publicznych zyskała nowe znaczenie wraz z odbudową społeczeństwa obywatelskiego i rozwojem organizacji pozarządowych. Pierwsze regulacje powojenne — z ustawy z 23 II 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń (która wprowadzała m.in. obowiązki materialne państwa wobec rehabilitowanych) po ustawę z 6 IV 1990 r. o Policji (regulującą m.in. nadzór nad bezpieczeństwem publicznym podczas zbiórek). Materiał historycznoprawny zawiera sprawy z lat 1990–1999 dotyczące nadużyć w zbiórkach na cele charytatywne — głównie wobec fundacji niedopełniających obowiązków sprawozdawczych. Dla problematyki habilitacyjnej istotne są procesy rehabilitacyjne osób represjonowanych w stanie wojennym za organizację zbiórek dla rodzin internowanych — Sąd Najwyższy w licznych orzeczeniach lat 90. uznawał takie sprawy za represje polityczne i unieważniał wcześniejsze wyroki na podstawie ustawy z 23 II 1991 r.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego