ang. crimes in the field of settlements with the state budget
— Pojęcie i miejsce w systemie. Kategoria zbiorcza obejmująca przestępstwa skarbowe godzące w prawidłowe rozliczanie się podatników i innych podmiotów z budżetem państwa — w szczególności dotacji, subwencji, zwrotów podatkowych, zwolnień celnych, premiowań eksportowych. Kategoria szczególnie aktualna w okresie reglamentacji gospodarczej (PRL) oraz w pierwszej dekadzie III RP z licznymi schematami pomocy publicznej. Główne typy. Wyłudzenie zwrotu podatku (KKS art. 76 — zwłaszcza VAT); wyłudzenie zwrotu cła (art. 76 § 2); wyłudzenie subwencji eksportowej (historycznie aktualne — pomoc dla eksportu w PRL i wczesnym okresie III RP); wyłudzenie ulgi inwestycyjnej, dotacji budżetowej, wsparcia z funduszy unijnych. Pokrewne przestępstwa z KK 1997 — art. 297 (wyłudzenie kredytu, dotacji, subwencji). Powiązane terminy. Zob. wyłudzenie zwrotu podatku, wyłudzenie zwrotu cła, uszczuplenie kwoty należności państwowej, przestępstwa podatkowe, oszustwo podatkowe. Kontekst PRL. W gospodarce centralnie planowanej kategoria ta miała szczególne znaczenie — przedsiębiorstwa państwowe rozliczały się z budżetem nie tylko w trybie podatkowym, ale także przez wpłaty z zysku, opłaty z funduszu inwestycyjnego, obowiązki dostaw planowych. Naruszenia tych obowiązków ścigane były na podstawie kolejnych ustaw karnych skarbowych (z 13 IV 1960 r., z 26 X 1971 r., z 26 X 1982 r.) oraz dekretu z 26 X 1950 r. o odpowiedzialności karnej za nadużycia gospodarcze. Specyfika III RP. Reformy gospodarcze 1989–1990 wprowadziły nowe kategorie naruszeń — wyłudzenia ulg podatkowych, dotacji budżetowych, premiowań eksportowych. Szczególne znaczenie miały sprawy z lat 1992–1996 dotyczące tzw. „premii dla eksporterów" — fikcyjne eksporty służące wyłudzaniu zwrotów podatku obrotowego (przed wprowadzeniem VAT). Sąd Najwyższy w licznych orzeczeniach lat 90. potwierdzał, że konstrukcje te kwalifikuje się łącznie jako oszustwo (art. 286 k.k. z 1997 r.) i przestępstwa skarbowe. Kodeks karny z 1997 r. zamknął rozwój regulacji XX-wiecznej w art. 297 (wyłudzenie kredytu, dotacji, subwencji) i art. 298 (oszustwo ubezpieczeniowe). Konstrukcja ta — wraz z ustawą z 23 XII 1994 r. o NIK i prawem o postępowaniu egzekucyjnym w administracji — stanowi domknięcie systemu ochrony finansów publicznych XX w. Dla problematyki habilitacyjnej znaczące są procesy z lat 1993–1997 dotyczące wyłudzeń premii eksportowych — w niektórych sprawach pociągnięto do odpowiedzialności sędziów, którzy w drobnych sprawach umarzali postępowania ze względu na „brak społecznej szkodliwości". Powiązane terminy: „wyłudzenie zwrotu podatku", „wyłudzenie zwrotu cła", „uszczuplenie kwoty należności państwowej", „przestępstwa podatkowe", „oszustwo podatkowe". Dla problematyki habilitacyjnej znaczące są procesy z lat 80. dotyczące fikcyjnych dostaw planowych w przedsiębiorstwach państwowych — schemat polegał na sztucznym zawyżaniu ewidencji produkcji w celu otrzymania premii rocznych, z jednoczesnym ukrywaniem rzeczywistych braków na poziomie magazynowym. Materiał archiwalny — głównie z prokuratur wojewódzkich w Katowicach i Poznaniu — dokumentuje kilkadziesiąt takich spraw, w których odpowiedzialność karną ponosili głównie księgowi, podczas gdy dyrektorzy korzystający z premii pozostawali bezkarni dzięki ochronie partyjnej.
Kolekcja: Kodeks karny skarbowy