fiscal offence · przestępstwo fiskalne
ang. fiscal crime
— Pojęcie i miejsce w systemie. Przestępstwo skarbowe stanowi szczególny rodzaj czynu zabronionego godzącego w interes finansowy państwa (Skarb Państwa) — w obszarze podatków, ceł, akcyzy, monopoli państwowych, dewiz, hazardu. Cechą szczególną jest sankcja kara grzywny obliczanej w stawkach dziennych (mierzonych w wielokrotnościach minimalnego wynagrodzenia), ścigana w trybie ustawy karno-skarbowej, nie KPK. Łagodniejszą formą jest wykroczenie skarbowe — gdy uszczuplenie należności nie przekracza ustawowego progu. Ewolucja regulacji w XX w. Pierwsza polska ustawa karno-skarbowa to ustawa z 2 VIII 1926 r. — następnie ustawa z 18 III 1932 r., ustawa z 14 I 1936 r. (zaostrzona po reformie skarbowej Eugeniusza Kwiatkowskiego). W PRL obowiązywała ustawa karno-skarbowa z 11 IV 1947 r., zastąpiona ustawą z 26 X 1971 r., a ta ustawą karno-skarbową z 25 X 1986 r. Struktura wewnętrzna KKS 1999. Kodeks dzieli przestępstwa skarbowe na rozdziały: podatkowe (art. 54–84), celne (art. 85–96), dewizowe (art. 97–106l), hazardowe (art. 107–111), monopolowe (art. 67–73). Wprowadza również odrębną kategorię wykroczeń skarbowych. Specyfiką KKS jest oryginalny system kar (grzywna w stawkach dziennych, kara pozbawienia wolności), instytucja czynnego żalu (art. 16), odpowiedzialność posiłkowa (art. 24), oraz odrębny tryb postępowania (postępowanie mandatowe i wykroczeniowe). Specyfika historyczna. Prawo karne skarbowe szczególnie rozbudowywano w okresach reglamentacji gospodarczej — w II RP wokół monopoli (spirytusowy, tytoniowy, solny, zapałczany, loteryjny), w PRL w obronie monopolu dewizowego oraz reglamentowanego obrotu (przestępstwa aprowizacyjne, dewizowe, mankowe). Po 1989 r. nacisk przesunął się na ochronę systemu podatkowego (zwłaszcza VAT — wyłudzenia w obrocie wewnątrzwspólnotowym) oraz akcyzy. Powiązane terminy. Zob. przestępstwa podatkowe, przestępstwa akcyzowe, przestępstwa celne, przestępstwa monopolowe, przestępstwa dewizowe, przestępstwa hazardowe, wykroczenie skarbowe, KKS 1999. Dla problematyki habilitacyjnej szczególnie znaczące są sprawy z lat 1981–1989, gdy reżim karny stanu wojennego i jego następstw (Dekrety Rady Państwa z 12 XII 1981 r., kolejne ustawy z lat 1982–1985) wprowadził rozległy katalog typów skarbowych powiązanych z reżimem reglamentacyjnym (kartki na alkohol, papierosy, benzynę). Skala ścigania przestępstw skarbowych w tym okresie była nieporównywalna z poprzednimi dekadami — prokuratury wojewódzkie kierowały dziennie setki spraw do sądów. Sędziowie wymierzający kary łagodne wobec drobnych sprawców byli pociągani do odpowiedzialności dyscyplinarnej z zarzutem „błędnego rozumienia interesu społecznego". Materiał archiwalny ujawnia kilkadziesiąt takich postępowań dyscyplinarnych — niektóre kończyły się przeniesieniem sędziów do innych pionów orzeczniczych lub usunięciem ze stanowisk.
Kolekcja: Kodeks karny skarbowy