fiscal excise offences
— Pojęcie i miejsce w systemie. Kategoria przestępstw skarbowych godzących w prawidłowe pobieranie podatku akcyzowego — podatku pośredniego nakładanego na wybrane wyroby uznane za szczególnie obciążone fiskalnie (alkohol, wyroby tytoniowe, paliwa, gaz, energia elektryczna). Cechą charakterystyczną jest rozbudowany system kontrolny — banderole, ewidencje, składy podatkowe, interwencja skarbowa — z licznymi konkretnymi typami czynów penalizujących naruszenia obowiązków proceduralnych. Główne typy. Wedle KKS 1999 (rozdział 6, art. 63–75): nielegalne wprowadzanie do obrotu wyrobów akcyzowych (art. 63 — bez zapłacenia akcyzy); nieoznaczenie wyrobów znakami akcyzy (art. 63 § 1 — niezbanderolowanie); wadliwe oznaczenie (art. 65 — banderole niewłaściwe); zbywanie znaków akcyzowych (art. 70 — poza systemem); posiadanie fałszywych znaków akcyzy (art. 71 — nawet bez ich użycia); naruszenia obowiązków składu podatkowego, przesunięć międzymagazynowych, rozliczeń. Banderole jako narzędzie kontroli. Od początku XX w. system banderolowania wyrobów akcyzowych pozostaje głównym narzędziem kontroli rynku — w II RP obowiązek banderolowania spirytusu, tytoniu, później zapałek; obecnie głównie alkohol i wyroby tytoniowe. Banderola pełni funkcję dokumentu skarbowego — potwierdza zapłacenie akcyzy i pozwala na odróżnienie towaru legalnego od nielegalnego. Sama produkcja, posiadanie, obrót banderolami poza systemem stanowi odrębne przestępstwo skarbowe. Specyfika historyczna. W II RP najważniejszą gałęzią obrotu akcyzowego był spirytus (monopol spirytusowy 1924–1989) i tytoń (monopol tytoniowy do 1939 r.). W PRL kontynuacja obu monopoli; nielegalna produkcja alkoholu ("bimber") była stałym problemem ścigania, mimo surowych kar. Po 1989 r. monopol spirytusowy został zniesiony, ale system akcyzowy zachowano i rozszerzono. Powiązane terminy. Zob. nielegalne wprowadzanie do obrotu wyrobów akcyzowych, nieoznaczenie wyrobów akcyzowych znakami akcyzy, wadliwe oznaczenie wyrobu akcyzowego, posiadanie fałszywych znaków akcyzy, zbywanie znaków akcyzowych, interwencja skarbowa, naruszenie urzędowego zamknięcia. Dla problematyki habilitacyjnej szczególnie znaczące są procesy z lat 1981–1989 — okresu kartkowej reglamentacji alkoholu — gdy ściganie nielegalnej produkcji i obrotu wyrobami spirytusowymi przybrało skalę masową. Kolegia ds. wykroczeń i sądy rejonowe orzekały setki spraw rocznie. Charakterystyczna była selektywność ścigania — drobni dystrybutorzy „bimbru" w środowiskach wiejskich karani z całą surowością, podczas gdy zorganizowane sieci dystrybucyjne związane z aparatem MO i SB operowały bezkarnie. Materiał archiwalny zawiera sprawy z Lubelszczyzny, Podlasia, Mazowsza, w których sędziowie wymierzający kary łagodne wobec drobnych rolników byli pociągani do odpowiedzialności dyscyplinarnej. Kodeks karny skarbowy z 10 IX 1999 r. (rozdział 6, art. 63–75) zamknął rozwój regulacji XX-wiecznej, wprowadzając kompleksowy katalog typów akcyzowych dostosowany do gospodarki rynkowej. Konstrukcja ta — wraz z ustawą z 2 XII 1993 r. o oznaczaniu wyrobów znakami skarbowymi akcyzy — stanowi domknięcie polskiego systemu akcyzowego XX w.
Kolekcja: Kodeks karny skarbowy