ang. trade in excise goods without excise stamps
— Pojęcie i miejsce w systemie. Handel wyrobami akcyzowymi nieposiadającymi znaków akcyzy — przestępstwo skarbowe polegające na zbywaniu lub nabywaniu wyrobów akcyzowych pozbawionych właściwego oznaczenia uiszczenia akcyzy (banderoli, znaku akcyzy, plomby skarbowej). Czyn godzi w interes fiskalny państwa — akcyza stanowi jedno z głównych źródeł dochodów budżetowych — oraz w uczciwą konkurencję między legalnymi a nielegalnymi dystrybutorami. Konstrukcja obejmuje zarówno obrót detaliczny (handel uliczny, bazarowy, internetowy), jak i hurtowy (zorganizowane sieci dystrybucyjne). Tradycja II RP. Polski system znaków akcyzy wykształcił się w okresie międzywojennym wraz z ustanowieniem monopoli skarbowych — spirytusowego (1932), tytoniowego (1924), zapałczanego (1925), solnego (1922), loteryjnego (1922). Ustawa karna skarbowa z 18 III 1932 r. (art. 50–55) zawierała szczegółowe typy czynów dotyczących wyrobów nieoznaczonych. Praktyka międzywojenna obejmowała głównie obrót papierosami pochodzącymi z przemytu z Wolnego Miasta Gdańska oraz alkoholem z Czechosłowacji. Reżim PRL. Po 1944 r. system znaków akcyzy został rozszerzony — obejmując głównie wyroby alkoholowe i tytoniowe. Ustawa karna skarbowa z 26 X 1971 r. utrzymywała surowe sankcje za handel wyrobami nieoznakowanymi (kara więzienia do 5 lat z konfiskatą mienia). Specyfika praktyki PRL: w warunkach kartkowej reglamentacji wódki (lata 80.) handel wyrobami nieoznakowanymi stał się masowym zjawiskiem — zwłaszcza w środowiskach miejskich. Drobni handlarze byli ścigani z całą surowością, podczas gdy zorganizowane sieci pod kontrolą operacyjną SB pozostawały bezkarne. Dla problematyki habilitacyjnej szczególnie znaczące są sprawy z lat 1981–1989 dotyczące handlu wyrobami tytoniowymi pochodzącymi z paczek zagranicznych. Materiał archiwalny ujawnia tysiące postępowań przeciwko drobnym dystrybutorom — głównie kobietom z dużych miast (Warszawa, Łódź, Kraków), zarobkującym na handlu papierosami z Pewexu. Sędziowie umarzający postępowania ze względu na minimalną wartość towaru byli pociągani do odpowiedzialności dyscyplinarnej. Kodeks karny skarbowy z 10 IX 1999 r. (art. 65) zamknął rozwój regulacji XX-wiecznej, wprowadzając kompleksową konstrukcję ochrony systemu znaków akcyzy. Powiązane terminy: „nielegalne wprowadzanie do obrotu wyrobów akcyzowych", „nieoznaczenie wyrobów akcyzowych znakami akcyzy", „wadliwe oznaczenie wyrobu akcyzowego", „posiadanie fałszywych znaków akcyzy", „fałszerstwo znaku akcyzy", „paserstwo akcyzowe". Dla problematyki habilitacyjnej istotne są również sprawy lat 90. dotyczące drobnych handlarzy alkoholem na bazarach pogranicznych (Białostocczyzna, Lubelszczyzna, Podlasie). Liberalizacja obrotu po 1989 r. stworzyła rozległą szarą strefę — wódka pochodząca z Białorusi, Ukrainy, Litwy była masowo dystrybuowana bez znaków akcyzy. Sądy rejonowe wymierzały kary łagodne (głównie grzywny), uwzględniając kontekst społeczny — ograniczenie możliwości legalnego zatrudnienia w regionach wschodnich.
Kolekcja: Kodeks karny skarbowy