fałszowanie banderol
ang. forgery of excise stamp
— Czyn polegający na podrabianiu lub przerabianiu znaków akcyzowych — banderol i innych oznaczeń, których umieszczenie na wyrobie akcyzowym potwierdza opłacenie należnego podatku akcyzowego. Konstrukcja stanowi szczególny typ fałszerstwa, w którym przedmiotem czynu są znaki urzędowe o funkcji fiskalnej, a jednocześnie należy do prawa karnego skarbowego ze względu na bezpośrednie godzenie w interes finansowy państwa. II RP wprowadziła system znaków akcyzowych ustawą o monopolu spirytusowym z 31 VII 1924 r. i ustawą o monopolu tytoniowym z 1 VI 1922 r. Banderole umieszczane na opakowaniach wódki i papierosów stanowiły dowód uiszczenia akcyzy. Fałszerstwa banderoli ścigane były na podstawie ustawy karnej skarbowej z 18 III 1932 r. (art. 30–34) z surowymi sankcjami — do 5 lat więzienia. Praktyka II RP koncentrowała się na zorganizowanych grupach wytwarzających podrobione banderole tytoniowe, działających głównie w Łodzi i na Śląsku. PRL częściowo zachował system banderol — głównie na wyroby tytoniowe i spirytusowe. Fałszerstwo banderol ścigane było przez kolejne ustawy karne skarbowe (1947, 1960, 1971, 1982). Specyfika praktyki PRL: ze względu na ścisłą reglamentację surowców do druku i kontrolę zakładów graficznych, fałszerstwo banderol było zjawiskiem rzadkim. Sprawy te — gdy się pojawiały — ścigane były z całą surowością, traktowane jako godzące w monopol państwa. W aktach dyscyplinarnych prokuratorów odnotowano przypadki wszczynania postępowań wobec drukarzy, którzy podejrzewani byli o pomocnictwo, choćby przez bierne tolerowanie uchybień technicznych. Z perspektywy historycznoprawnej znaczące jest, że ochrona urzędowych znaków akcyzowych stanowi kontinuum konceptualne sięgające XVII-wiecznych regaliów — opłat za prawo prowadzenia działalności gospodarczej. Polska tradycja prawna w tym zakresie czerpie z dwu nurtów: francuskiego (poprzez Kodeks karny z 1810 r.) i niemieckiego (poprzez ustawodawstwo zaborów). Obie tradycje są dziś zauważalne w doktrynalnym sporze o granice odpowiedzialności karnej skarbowej. Kodeks karny skarbowy z 10 IX 1999 r. (art. 67) zamknął rozwój regulacji XX-wiecznej, wprowadzając kompleksową konstrukcję — czyn polegający na podrabianiu lub przerabianiu znaków akcyzowych. Sankcja obejmuje karę grzywny do 720 stawek dziennych, pozbawienia wolności do 5 lat lub obu tych kar łącznie. Dla problematyki habilitacyjnej znaczące są dwie sprawy: tzw. afera tytoniowa z lat 1965–1967 (ujawnienie zorganizowanej grupy fałszującej banderole tytoniowe w Łodzi i Pruszkowie — z udziałem pracowników Polskiego Monopolu Tytoniowego) oraz afera spirytusowa z lat 1985–1988 (zorganizowana sieć fałszerska operująca w województwie warszawskim, śląskim i krakowskim). Akta tych spraw — przechowywane głównie w Archiwum Akt Nowych — dokumentują skalę zorganizowanej przestępczości akcyzowej w PRL i charakterystyczną asymetrię ścigania: drobni dystrybutorzy ścigani z całą surowością, kierownictwa sieci dystrybucyjnych — z reguły umykające odpowiedzialności karnej dzięki układom z lokalnym aparatem partyjnym. Powiązane terminy: „posiadanie fałszywych znaków akcyzy", „nieoznaczenie wyrobów akcyzowych znakami akcyzy", „wadliwe oznaczenie wyrobu akcyzowego", „paserstwo akcyzowe".
Kolekcja: Kodeks karny skarbowy